Bağımlılık ve İlaç Suistimali

Authors : Bilgin Kaygısız

Pages : 34-42

Doi:10.20515/otd.1759510

View : 74 | Download : 92

Publication Date : 2025-08-22

Article Type : Review Paper

Abstract :Bağımlılık (madde kullanım bozukluğu) dünya genelinde yaygın görülen ve ciddi sağlık ile sosyal sonuçlara yol açan kronik bir beyin hastalığıdır. Bu derleme, alkol, opioidler, stimülanlar, benzodiazepinler, esrar, nikotin ve reçeteli ilaç suistimali dahil olmak üzere yaygın bağımlılık türlerinin epidemiyolojisi, etiyolojisi, nörobiyolojik temelleri, tedavi yaklaşımları ve klinik yönetimi konusunda güncel bilgileri özetlemeyi amaçlamaktadır. Son 5 yıl içinde yayımlanmış tıp literatüründeki derlemeler ve araştırma makaleleri taranarak bağımlılık konusunda güncel veriler derlenmiştir. Küresel olarak bağımlılık prevalansı yüksektir; örneğin 2019 yılında 100 milyondan fazla kişi alkol kullanım bozukluğu yaşarken, 20 milyondan fazlası opioid kullanım bozukluğu ile mücadele etmiştir. Genetik yatkınlık (yaklaşık %50 oranında) ve olumsuz çocukluk deneyimleri gibi çevresel etkenler bağımlılık riskini artırmaktadır. Kronik madde kullanımı beynin ödül, stres ve kontrol devrelerinde kalıcı nöroadaptasyonlara yol açarak kompulsif kullanım ve nüks eğilimini açıklamaktadır. Bağımlılığın tedavisi mümkündür; opioid, nikotin ve alkol bağımlılıklarında farmakoterapiler (örn. metadon/buprenorfin, nikotin replasmanı, naltrekson vb.) ve tüm madde bağımlılıklarında psikososyal tedaviler etkinlik göstermektedir. Klinik yönetimde, akut yoksunluk ve doz aşımı tedavisi ile uzun vadeli rehabilitasyon ve izlem bir arada ele alınmalıdır. Bağımlılıkla mücadelede kapsamlı ve uzun soluklu bir yaklaşım gereklidir. Kanıta dayalı farmakolojik ve davranışsal tedavilerin entegrasyonu, eşlik eden psikiyatrik sorunların tedavisi ve damgalamanın azaltılması başarılı sonuçlar için kritik önemdedir.
Keywords : Bağımlılık, Madde kullanım bozukluğu, İlaç kötüye kullanımı

ORIGINAL ARTICLE URL