MUHÂKEMETÜ’L-LUGATEYN’İN VELED ÇELEBİ İZBUDAK TARAFINDAN OSMANLI TÜRKÇESİNE YAPILAN ÇEVİRİSİ

Authors : Sevgi Yavuz Oduncu, Burcu Sevdenur Özcan

Pages : 205-233

View : 84 | Download : 125

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk dili tarihinin en önemli ve etkileyici eserlerinden biri kabul edilen Muhâkemetü’l-Lugateyn, Ali Şîr Nevâyî tarafından 905/1499 yılında kaleme alınmıştır. Nevâyî, bu eserinde Türkçenin Farsçaya kıyasla geri kalmadığını, hatta söz varlığı, ifade gücü, ses zenginliği ve anlatım inceliği bakımından birçok yönden üstün bir dil olduğunu ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu yönüyle Muhâkemetü’l-Lugateyn, yalnızca bir dil karşılaştırması değil, aynı zamanda Türk kimliğinin, edebî estetik anlayışının ve dil bilincinin XV. yüzyıldaki entelektüel yansımalarını gösteren önemli bir kültür ve düşünce belgesi niteliğindedir. Eser üzerine yapılan ilk sistematik ve bilimsel incelemeler 19. yüzyılda Batılı şarkiyatçılar tarafından gerçekleştirilmiş; bu çalışmalar, Türk dilinin tarihsel gelişimi açısından esere duyulan akademik ilgiyi artırmıştır. Türkiye’de ise Muhâkemetü’l-Lugateyn’in ilk tanıtımı 1889 yılında Nilüfer Dergisi aracılığıyla özet hâlinde yapılmış, ardından 1897’de Veled Çelebi İzbudak tarafından Osmanlı Türkçesine çevrilerek İkdam Matbaası’nda kitap olarak yayımlanmıştır. Bu makalede, Nevâyî’nin söz konusu eserinin İzbudak tarafından gerçekleştirilen Osmanlıca çevirisinin Arap harfli metni esas alınarak Latin harflerine aktarımı yapılmakta, böylece bu önemli eserin Osmanlı Türkçesine yapılan çevirisi araştırmacıların dikkatine sunulmaktadır.
Keywords : Ali Şir Nevayi, , Muhakemetü'l-Lugateyn, Veled Çelebi İzbudak, , Osmanlı Türkçesi, Çağatay Türkçesi

ORIGINAL ARTICLE URL