Kaşgarlı şair Turdî Nâzım Garîbî’nin Kitâb-ı Garîbî adlı eseri

Authors : Esra GÜNEŞ ASİL, Sibel MURAD
Pages : 494-503
Doi:10.29000/rumelide.752441
View : 100 | Download : 14
Publication Date : 2020-06-21
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışmada “Kitāb-ı Garîbî” olarak da bilinen, asıl adı “Ottuz Ėkki Eŝnāfnıŋ Birbiri İle Gep Talaşḳanı” olan eser tanıtılacaktır. Eser şiirlerinde Garîbî mahlasını kullanan, tarihî kaynaklarda kendisinden Turdî Nâzım ve Turduş Ahun olarak da bahsedilen 19.yy Uygur Divan Edebiyatı temsilcilerinden Kaşgarlı Garîbî’ye aittir. H. 1257 insert ignore into journalissuearticles values(M. 1841-1842); yılında Arap harfleriyle kaleme alınan eser H. 1320’de insert ignore into journalissuearticles values(M. 1902-1903); Bulgaristan’ın Şumnu şehrinde, Johannes Avetaranian Basımevi’nde basılmıştır. 145 sayfalık eser, mukaddime, mesleklerin tanıtımı, esnafların atışma bölümleri, sebeb-i telif ve basımevi sahibinin notlarının olduğu bölüm ile birlikte toplam 37 bölümden meydana gelmektedir. Eserin bölüm girişlerinde, açıklama niteliğinde 5-6 satırlık nesirler yer almaktadır. Bölüm girişleri dışında eserin geneli manzumdur. “Kitāb-ı Garîbî” içerik olarak Uygur Edebiyatının yazılı kültür ürünlerinden olan meslek risalelerine benzemekle birlikte mesleklerin tanıtımlarını ve bunların gerektirdiği ahlak kurallarını atışma geleneği içinde manzum olarak işlemesi yönüyle meslek risalelerinden ayrılmaktadır. Eserde demircilik, bakırcılık, fırıncılık, çiftçilik, çömlekçilik, dokumacılık, ayakkabıcılık, marangozluk gibi farklı meslek kolları hakkında önemli bilgiler yer almaktadır. “Kitāb-ı Garîbî”de meslek kollarının tanıtımının yanında esnafların atıştıkları ve soru-cevap şeklinde söyleştikleri bölümler de bulunmaktadır. 19. yy’da kaleme alınan eser, dili bakımından Çağatay Türkçesinin son dönemine dâhil edilebilir. Bu çalışmada tarafımızdan yüksek lisans tezi olarak hazırlanmakta olan “Kitāb-ı Garîbî” tanıtılarak eserin muhtevası ve bazı dil özellikleri hakkında bilgi verilmiştir.
Keywords : Çağatay Türkçesi, Yeni Uygur Türkçesi, Kaşgarlı Turdî Nâzım, Kitâb ı Garîbî

ORIGINAL ARTICLE URL