Muhammed b. Yûsuf el-Firyâbî’nin Rivayetlerinin Peygamberlere İlişkin Tartışmalara Etkileri

Authors : Celalettin Alkan

Pages : 65-78

Doi:10.71083/rusuhder.1650073

View : 91 | Download : 36

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Hicrî üçüncü asırda yaşamış bir âlim olan Muhammed b. Yûsuf el-Firyâbî (ö. 212/827), ünlü tefsir, hadis ve fıkıh âlimi Süfyân es-Sevrî’nin (ö. 161/778) en gözde öğrencilerindendir. Firyâbî aynı zamanda Ahmed b. Hanbel (ö. 241/855) ve Buhârî (ö. 256/870) gibi hadis sahasının bazı tanınmış şahsiyetlerinin hocasıdır. Buhârî’nin gençlik dönemlerinin başında Firyâbî’nin yanında kaldığı ve ondan hadis yazdığı bilinmektedir. Bu özelliğinden dolayı kaynaklar Firyâbî’yi “Şeyhü’l-Buhârî” olarak da anmaktadır. Tefsiri ve diğer eserleri kayıptır. Ancak rivayetleri günümüzde pek çok esere dağılmış bir vaziyettedir. el-Müsned adlı hadise dair yazdığı eser, İbn Hacer el-Askalânî’nin (ö. 852/1449) el-İsâbe’sinin aslî kaynaklarındandır. Pek çok alanda eser yazan Celâlüddîn es-Süyûtî (ö. 911/1505) de onun rivayetlerini el-İtkân ve ed-Dürru’l-mensûr adlı eserleri başta olmak üzere kitaplarında kullanmıştır. Firyâbî döneminin hâkim tefsir anlayışı olan nakilci anlayışı benimsemiştir. Rivayetlerini yalın ve yorumsuz bir şekilde aktarmayı tercih etmiştir. Bugün farklı eserlere intikal eden rivayetlerinin, peygamberler hakkında geçmişten günümüzde cari olan tartışmalara varıncaya kadar geniş etkilerinin olduğu düşünülmektedir. Bu etkiler -içerisinde Firyâbî’nin nakilleriyle sıklıkla karşılaşabilmemiz bakımından- Süyûtî’nin ed-Dürru’l-mensûr’u üzerinden saptanabilecek ve değerlendirilebilecek bir yapıdadır. Firyâbî’nin çok erken bir dönemde naklettiği bilgiler, peygamberlere ilişkin fikir ayrılıklarına hicrî üçüncü asrın penceresinden bakabilme olanağı sağlamaktadır.
Keywords : Tefsir, Peygamber, Firyâbî, Rivayet, ed-Dürru’l-mensûr

ORIGINAL ARTICLE URL