Türkiye’de Din Eğitiminin Kuramsal Arka Plan Sorunu ve Paradigma İhtiyacı

Authors : Ahmet Özalp

Pages : 324-351

Doi:10.18498/amailad.1735112

View : 193 | Download : 163

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma Türkiye’de din eğitiminin kurumsal serencamını tarihsel ve düşünsel arka planlarıyla birlikte ele alarak Batılılaşma sürecinin disiplinin üzerindeki etkilerini çok boyutlu biçimde analiz etmektedir. Osmanlı’nın son dönemlerinden itibaren ivme kazanan modernleşme iradesiyle birlikte eğitim anlayışında seküler tutum belirleyici olmuştur. Bu yönelim Cumhuriyet yıllarında kurumsal ve zihinsel düzlemde daha görünür hale gelmiş, din eğitimi hem öğretim sahasında hem de entelektüel tartışmalarda geri plana itilmiştir. 1980’lerde akademik bir çatı altında kurumsallaşabilen din eğitimi, bu tarihsel bağlamın sebebiyet verdiği meşruiyet kaygısıyla büyük ölçüde öğretim teknikleri, pedagojik formasyon ve davranış eksenine yoğunlaşmış bir alan görünümü kazanmıştır. Güncel literatürün eğilimlerini tarayan çalışmalar din eğitiminin kuramsal ve kavramsal katmanlarının uzun süre ikincil planda kaldığını; buna karşılık pratik odaklı incelemeler ile müfredat/uygulama merkezli araştırmaların günümüzde de öne çıktığını göstermektedir. Başta Kur’an-ı Kerim ve hadis olmak üzere temel İslami kaynaklar ile İslam düşüncesinin kelâm, felsefe, tasavvuf çizgisinde biriken zengin mirasının literatürde sınırlı bir görünürlükte kaldığı izlenmektedir. Alanın kendi kuramsal refleksiyonunu üretmesini zorlaştıran bu baskın yönelim disiplini modern pedagojik kavram ve çerçevelerin çoğu kez yeterli eleştirel süzgeçten geçirilmeden içselleştirilmesi riskiyle baş başa bırakmıştır. Tüm bunlardan hareketle elinizdeki metin din eğitiminin, tek başına uygulama sorunları veya öğretim teknikleri üzerinden anlaşılmasının alanın düşünsel ufkunu sınırlandıracağını; bunun yerine felsefi, teolojik ve kültürel temellere yaslanan bir yeniden konumlandırmaya olan gereksinimi tartışmaktadır. Söz konusu ihtiyaç Türkiye bağlamında imkanlarını kendi düşünce mirasından alan sahici ve yerli bir yönelişten mülhemdir. Ancak belirtmek gerekir ki çalışmanın amacı bir paradigma kurmak değil, böyle bir paradigmaya duyulan ihtiyacı görünür kılmak ve bu doğrultuda düşünmeye davet etmektir. Bu davet düşünce mirasımızın sunduğu ilkeler/kategorilerden beslenecek bir zeminin mümkün olduğuna dikkat çekmeye; alanın kendi dilini, kavram dünyasını ve değer ufkunu yeniden tartışmaya açmaya ilişkindir. Dolayısıyla makale tarihsel arka plan ile literatürün mevcut seyri arasındaki ilişkiyi/gerilimi irdeleyerek din eğitimini öğretim bahsine indirgenmeden konuşmanın imkanını sorgulamaktadır. Yanı sıra disiplinin özgün bir düşünsel hat üzerinden yeniden konumlanmasının olanaklarını gündeme getirmektedir. Bu çerçevede metin, Türkiye’de din eğitimi alanına kendi coğrafyasının ve geleneğinin kaynaklarıyla temas halinde, eleştirel ama yapıcı bir paradigma arayışı ufkunu teklif etmektedir.
Keywords : Din Eğitimi, Modernleşme, Batılılaşma, İslam Düşünce Geleneği, Din Eğitimi Paradigması

ORIGINAL ARTICLE URL