Altın-İtibari Para Mübadelesinde Vade Faizi Sorunu: Hanefi Mezhebi Ekseninde Eleştirel Bir Analiz ve Çözüm Önerisi

Authors : Bahaddin Karakuş
Pages : 35-68
Doi:10.18498/amailad.1739792
View : 1641 | Download : 1375
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Paranın mahiyetinde modern dönemde yaşanan köklü değişiklikler, altının madeni para olarak kullanıldığı dönemlerde altın hakkında vârid olan naslara bağlı olarak verilen fıkhî hükümlerin yeniden değerlendirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Günümüzde kâğıt ve dijital paraların daha soyut bir nitelik kazanması ve paraların değerli madenlerle ilişkilerinin kesilmiş olması onların, klasik dönemde her durumda hakiki bir değere sahip olan altın ve gümüş paralarla aynı hükümleri taşıyıp taşımayacağı konusunda bazı tereddütler oluşturmuştur. Bu bağlamda itibari paraların altın veya fels hükmünde olduğu yahut yeni bir statüye sahip olduğu yönünde görüşler gündeme getirilmiştir. Çoğunluğu teşkil eden İslam Hukukçuları, altının halen para vasfını sürdürdüğü ve günümüzdeki paraların da altın hükmünde kabul edileceği varsayımıyla altın-itibari para mübadelesini sarf akdi kapsamında değerlendirilerek vade yasağının uygulanması gerektiğini savunmaktadır. Bu görüş, İslam Fıkıh Akademisi (Mecmeu’l-fıkhi’l-İslâmî) gibi önemli otoriteler tarafından benimsenmiş ve birçok ülkede kabul edilen standart bir fetva olarak uygulanagelmiştir. Ancak Hanefî mezhebine göre, felsler, altın ve gümüşlerden oluşan paralara bağlı olarak değerlendiği ve piyasada en rayiç para olarak tedavülde bulundukları dönemde dahi altınla değişimleri sarf akdine dâhil edilmemiş, altınla felslerin vadeli satışı caiz görülmüştür. Çünkü felsler, hem altınla farklı cinstir hem de ondan farklı ölçü birimi ile işlem görmektedir. Bu yaklaşımı dikkate alan Hint İslam Fıkıh Konseyi’ndeki (Mecmeu’l-fıkhi’l-İslâmî’l-Hindiyye) İslam Hukukçuları 2017 yılında yayınladığı kararda günümüz itibari paralarının, klasik dönemdeki altın paralardan daha çok felslere benzediği gerekçesiyle altın-itibari para mübadelesinin sarf akdine değil, genel alışveriş akdinin hükümlerine tabi olması gerektiğini ve bu yüzden vadeli altın satışının caiz olacağını savunmuşlardır. Aynı zamanda, bu görüşten yola çıkarak faizli işlemlere yol açabilecek muamelelerin önünü kapatacak fetvalar vermeyi de ihmal etmemişlerdir. Bu çalışma, altın ile itibari paraların vadeli mübadelesinde vade faizi (ribe’n-nesîe) sorunu hakkında gündeme getirilen görüşleri Hanefî mezhebi ekseninde eleştirel bir şekilde analiz etmekte ve alternatif bir çözüm önerisi sunmaya çalışmaktadır. Bu minvalde, her iki tarafın görüşleri, geleneksel fıkıh birikimi ve İktisat biliminin güncel verileri dikkate alınarak değerlendirmeye tabi tutulmuş, klasik yaklaşımla daha uyumlu olması ve piyasa şartlarındaki mevcut muamelelerde kolaylık sağlayacağı düşünülmesi sebebiyle vadeli altın satışlarının cevazı görüşü ön plana çıkarılmıştır.
Keywords : İslâm Hukuku, Para, Altın, Sarf, Vade Faizi

ORIGINAL ARTICLE URL