Memlûk Sultanı Kansu Gavrî’nin Kitapları: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi’nden Seçilen Örneklerin Tezyînât Özellikleri

Authors : Betül Şahin
Pages : 469-491
Doi:10.17335/sakaifd.1771772
View : 146 | Download : 256
Publication Date : 2025-12-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Dönemin emirleri tarafından yaşlı ve güçsüz olduğu için 1501 yılında tahta çıkarılan Kansu Gavrî, beklenenin aksine sert ve güçlü iradesi sayesinde 1516 yılına kadar tahtta kalmayı başarmıştır. Bu sert tavrından dolayı gaddar olarak nitelendirilen Kansu, aynı zamanda ilim meclisleri düzenleyen ve şiirler kaleme alan şair bir sultandır. Kansu Gavrî kitapsever bir sultan olarak resimli yazmaların hazırlandığı ilk resim atölyesini kurmuş ve bu dönemde sanat değeri taşıyan yazma eserlerin üretimi devam etmiştir. Yapılan araştırmalar sonucunda sanat değeri taşıyan yazma eserlerden beş tanesi bu araştırmaya konu olmuştur. Hepsi Sultan Kansu Gavrî’nin kütüphanesine ait olan söz konusu eserler, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi’nin çeşitli koleksiyonlarından seçilmiştir. Bu seçimde, eserlerin hem bezemeli olmalarına hem de araştırmacıların döneme ait daha fazla örnek inceleyebilmeleri adına farklı süsleme özellikleri taşımalarına dikkat edilmiştir. Daha önce çalışılmamış olan yazma eserlerin özellikle zahriye sayfaları ve cildleri detaylı olarak incelenmiştir. Söz konusu eserlerin hepsinin müzehhep zahriye sayfalarında Sultan Kansu’nun temellük kaydı bulunmaktadır. Ayrıca bu eserler döneminin özelliklerini taşıyan ve motif analizine olanak tanıyacak nitelikte olan deri cildlere sahiptir. Orijinal deri cildlerin kapakları, zencirek-köşebent ve şemse formunda tasarlanmıştır. Dış kapakların aksine incelenen eserlerden sadece bir tanesinin iç kapağı orijinal olup deriyle kaplanmıştır. İncelenen bu eserler okuyucular için görsellerle desteklenmiş ve son olarak başka kütüphane-koleksiyonlarda bulunan eserlerle kıyaslanmıştır. Bu çalışmada ele alınan eserler, Memlûklerin gerileme-yıkılış döneminde bile kitap sanatlarının canlılığını koruduğunu ortaya koymakta ve bunun yanı sıra araştırmacılara yeni çalışma alanları sağlayarak güncel alana katkı sunmaktadır.
Keywords : Türk İslam Sanatları Tarihi, Memlûk, Kansu Gavrî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Kitap Sanatları

ORIGINAL ARTICLE URL