Türkiye Selçuklu Siyasetinde İstisnai Bir Evlilik: Berduliye (Prodoulia) Hatun ile Vezir Şemseddin İsfahânî

Authors : Elif Kömürcü

Pages : 81-100

Doi:10.23897/usad.1761580

View : 161 | Download : 210

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkiye Selçuklu tarihinin sıra dışı siyasi evliliklerinden biri, Konya’nın zengin Hristiyan ailelerinden birine mensup ve bir Rum papazın kızı olan Berduliye (Prodoulia) Hatun ile Vezir Şemseddin İsfahânî arasında gerçekleşmiştir. Berduliye Hatun, Sultan II. Gıyâseddin Keyhusrev’in eşi, Sultan II. İzzeddin Keykâvus’un ise annesiydi. Türkiye Selçuklu Devletinde etkili bir devlet adamı olan Şemseddin İsfahânî rakip devlet adamlarını tasfiye ederek iktidarını pekiştirmiş ve saray nüfuzunu güçlendirmek amacıyla dul kalan Berduliye Hatun ile evlenmiştir. Bu evlilik, vezirin hanedana doğrudan bağlanmasını sağlamış, birliktelikten doğan erkek çocuk ise meşruiyetini daha da artırmıştır. Ayrıca Selçuklu-Moğol ilişkilerinin yoğun olduğu bu dönemde Türkiye Selçuklu Devleti’nin yönetim mekanizmasının bozulmasında, Şemseddin İsfahânî’nin bu evlilik ile hanedan üzerinde fiilî hâkimiyet kurması, devlet işleyişini şahsi iktidarını pekiştirme aracı hâline getirmesi, saray protokolünü ve hanedan teamüllerini ihlâl etmesi önemli bir rol oynamıştır. Vezirin, rakip devlet adamlarını tasfiye etmesi ve karar alma süreçlerini tekeline alması, danışma meclisinin (Divân-ı Saltanat) işlevini zayıflatmış; böylece yönetim, ortak akla dayalı bir idareden, bireysel çıkarların ön planda olduğu otoriter bir yapıya evrilmiştir. Bu çalışma, söz konusu evliliği Selçuklu siyasi geleneği, saray hiyerarşisi ve dönemin güç mücadeleleri bağlamında ele almakta; olayın devlet mekanizmasındaki yeri ve siyasi sonuçlarını incelemektedir. Daha önce hiçbir vezirin dul kalan bir Sultan eşiyle evlenmediği Türkiye Selçuklu tarihinde, Berduliye Hatun-Şemseddin İsfahânî evliliği, kişisel hırs, meşruiyet arayışı ve güç siyaseti ekseninde eşsiz bir örnek olarak değerlendirilmiştir.
Keywords : Türkiye Selçukluları, II. Gıyaseddin Keyhüsrev, Şemseddin İsfahani, Berduliye Hatun, Evlilik

ORIGINAL ARTICLE URL