Anadolu Selçuklu Ahşap İşçiliğinde Dairesel Madalyon Süslemeler

Authors : Alper Altın

Pages : 101-127

Doi:10.23897/usad.1765904

View : 157 | Download : 302

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Çalışmada, Anadolu Selçuklu dönemine ait ahşap eserlerde görülen dairesel madalyon süslemeleri ele alınmış; Selçuklu ahşap sanatında sıkça kullanılmasına rağmen sistematik olarak yeterince incelenmemiş bu motiflere odaklanılmıştır. Estetik, teknik ve sembolik boyutlarıyla değerlendirilerek, bu özgün süsleme geleneğinin sanat tarihindeki yeri daha açık ve kapsamlı bir biçimde ortaya konmak hedeflenmiştir. Dairesel, beyzi, çokgen, çok dilimli veya muhtelif şekillerde ele alınan madalyon süslemeler, mimariden el sanatlarına bezeme programının parçası olmuştur. Madalyon formu, bezeme programında bazen geometrik örgünün içerisinde yer almışken bazen de tekil halde öne çıkarılmıştır. Anadolu Selçuklu dönemi ağaç işlerinde sadece dairesel formlu ve diğer süslemelerden bağımsız yapılan madalyon süslemeler incelenmiştir. Araştırma kapsamında on iki eser üzerinde yirmi bir dairesel madalyon süslemeli örnek tespit edilmiştir. Bu madalyonlardan yirmisi detaylı olarak incelenmiş biri hayli tahrip olduğu için sadece değinilmiştir. Sayının az olmasının sebebi, Selçuklu döneminden kalma ahşap eserlerin yok olması ve korunamamasından kaynaklanmaktadır. Kuşkusuz günümüze gelebilen eserler Selçuklu ahşap işçiliğinin azınlıkta kalan önemli temsilcileridir. Minber, kapı, rahle ve korkuluk paneli gibi farklı fonksiyonlara sahip eserler üzerinde yapılan dairesel madalyon süslemeler çeşitli tekniklerde yüzeylere işlenmiştir. Aynı zamanda her bir dairesel madalyon farklı kompozisyonda ele alınmıştır. Madalyon süslemelerinde geometrik ve bitkisel süsleme ağırlıkta olsa da figürlü süsleme ile de karşılaşılmaktadır. Selçuklu dönemi örneklerinde yazılı süslemeye sahip dairesel madalyona rastlanmamıştır. Çalışmanın son bölümünde Türk-İslam sanatı çerçevesinde madalyonların süsleme özellikleri genel olarak değerlendirilmiş ve ikonografik anlamları üzerinde durulmuştur.
Keywords : Anadolu Selçuklu Mimarisi, Ahşap Sanatı, Madalyon, Geometrik Süsleme, Bitkisel Süsleme, Figürlü Süsleme

ORIGINAL ARTICLE URL