Fâtih Sultan Mehmed İthaflı Eserlerin Mekik Formundaki Zahriye Tezhipleri Üzerine Bir Değerlendirme

Authors : Nihal Aracı
Pages : 167-196
Doi:10.21563/sutad.1627325
View : 280 | Download : 654
Publication Date : 2025-12-25
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışmada, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı’nın hazırladığı ve sonrasında kataloğunu yayımladığı “Sultan Fâtih’in Şahsî Kitaplığı Yazma Eser Sergisi”nde yer alan eserlerin mekik formundaki zahriye tezhiplerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Sergi, Fatih Sultan Mehmed’in şehzâdeliği ve hükümdarlığı boyunca oluşturduğu kütüphanesindeki -kendisi için hazırlanan yazma eserlerden seçilmiş- tıp, felsefe, mantık, metafizik, astroloji, tefsir, kelâm, fıkıh, dinler tarihi vb. gibi birçok alanı hâvi 98 eserden müteşekkildir. Çalışmamızın kapsamında böyle bir örneklem seçilmesinin sebebi, Sultân için hazırlanan bu eserlerin dönemin bezeme anlayışını sarîh bir şekilde yansıtmasıdır. Zîra, mezkûr eserler Sultân adına hazırlandığından dolayı hattı, tezhibi, cildi vb. hususiyetler bakımından son derece özenle oluşturulmuş özgün tasarımlara ve ince işçiliğe sahiptir. Çalışmanın giriş bölümünde, Osmanlı sultanlarının hem sanatkâr hem de sanat hâmisi yönlerinin kitap sanatlarının gelişimindeki etkileri aktarılmıştır. Ardından Fâtih Sultan Mehmed’in ilim ve sanat hâmisi veçhesi üzerinde durulmuştur. Takip eden bölümde Fâtih dönemi tezhibinde etkili olan üslûplardan bahsedildikten sonra, mezkûr sergide yer alan eserlerden mekik formundaki 43 zahriye tezhibi, sayfa planında müstakil olarak ve çerçeveli bir alan içinde, köşebentler ya da bezenmiş farklı alanlarla çevrili olarak iki başlık altında sınıflandırılmış ve seçili görseller üzerinden incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda mekik formundaki zahriye tezhiplerinde görülen desen kurgusu, kullanılan motifler ve bunların kompozisyon içindeki fonksiyonu, etkili üslûplar, uygulama teknikleri, renkler ile bu hususların tasarım çeşitliliğini sağlamadaki etkileri ele alınmaya çalışılmıştır.
Keywords : Tezhip, Zahriye, Mekik Form, Fâtih Sultan Mehmed, Yazma Eser.

ORIGINAL ARTICLE URL