İ’râb Teriminin Osmanlı Sahası Divanlarında Kullanımı Üzerine

Authors : Erol Çöm

Pages : 77-92

Doi:10.21563/sutad.1730066

View : 352 | Download : 448

Publication Date : 2025-12-25

Article Type : Research Paper

Abstract :İslâm dininin kabulüyle birlikte Türkçeye Arapçadan pek çok kelime, tamlama ve gramer kuralları da girmeye başlamıştır. Çoğu iyi derecede Arapça bilen Osmanlı divan şairleri eserlerinde bu dilin çeşitli hususiyetlerinden faydalanmışlardır. Söz dizimi, kelime oluşturma yöntemleri, eril-dişil hususiyetleri gibi Türkçeden epeyce farklı bir dil olan Arapçanın bir başka özelliği de yazıda kısa ünlülerin harfle gösterilmemesidir. Bu yazı sisteminde harfin hangi kısa ünlüyle okunacağı veya ünlü alıp almayacağı hareke adı verilen özel işaretlere bırakılır. Aynı harflerden oluşan bir ibarenin anlamı harekesine göre değişir. İbarenin harekesini cümle içindeki yeri, verilmek istenen anlam, sözü edilenin cinsiyeti gibi etkenler belirler. Kelimenin özellikle son harfinin alacağı hareke üzerinde duran i’râb ilmi Osmanlı şairleri tarafından da bilinmektedir. Bu yazıda Arapça bir dilbilgisi terimi olan i’râb kelimesinin Osmanlı şairlerince kullanımı üzerinde durulmuş ve şairlerin bu terimi çoklukla hareke yerine kullandığı tespit edilmiştir. İnsan yüzündeki kaş, kirpik, göz, hat, ben gibi unsurların güzellik algısında Arap harfli metinlerdeki harekelerin anlama katkısı kadar kadar belirleyici olarak görüldüğü sonucu çıkarılmıştır.
Keywords : Divan şiiri, İ'râb, Hareke

ORIGINAL ARTICLE URL