XIII. yüzyılda Moğolların İsmaililerle İlişkileri

Authors : Ayşenur Ünal
Pages : 18-31
Doi:10.47702/sema.2025.45
View : 188 | Download : 235
Publication Date : 2025-10-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Öz Cengiz Han, Çinlilerin ağır vergi taleplerini karşılamak istemeyen Moğol kabilelerini birleştirip büyük bir güç haline geldiğinde yönünü Çin üzerine çevirmiştir. Ancak İsmaililerin de faaliyetleriyle Muhammed Harezmşah’ın çıktığı Bağdat seferi sırasında Otrar valisi İnalcık’ın 1218’de Moğol kervanını katletmesi Moğolların Türkistan’a gelişine sebep olmuştur. İsmaililer istilanın başlangıcında Cengiz’e tabiiyetlerini bildirmiş, bu sayede 1256 senesine kadar Moğolların üzerlerine gelmelerine mani olmuşlardır. Ancak Moğol İsmaili ilişkileri muhtemelen bu kadar yüzeysel değildir. Çünkü dönem kaynaklarında Cengiz’i istilanın başlangıcında İsmaililerin yönlendirdiği, Cengiz Han’ın Celaleddin Hasan’ın bildirdiği tabiiyet teklifini kabul ettiği ve tüm bunlara rağmen Cengiz’in İsmaililerden beşikteki çocuğa varıncaya kadar katledilmesi emrini yasaya geçirdiği kaydedilmiştir. Ayrıca İsmaililer Ögedey döneminde Celaleddin Harezmşah’ın Sultan Alâeddin Keykubad’a yenildiği haberini Moğollara bildirerek Harezmşahlardan boşalan bölgelere Moğolları davet etmişlerdir. II. Gıyaseddin Keyhüsrev babası Sultan Alâeddin’in 1237’de vefatından önce Ögedey’in il olma teklifini kabul ettiği siyaseti devam ettirerek Moğollara elçi göndermiştir. İsmaililer, Selçukluların elçilerini Girdkuh Kalesine hapsederek Moğol Selçuklu ittifakına engel olmak isteseler de Ögedey’in emriyle Curmagun Noyan elçileri kaleden çıkarmıştır. Güyük Han kurultayında yanına gelen İsmaillilere hakaretler ederek geri göndermiş ve İsmaililer üzerine gitmek için ordu hazırlatmıştır. Güyük’ün niyetlendiği İsmaili seferini Möngke Han kendisine düzenlenen suikast girişiminden sonra kardeşi Hülagu’yu İsmaililer üzerine göndererek gerçekleştirmiştir. Hülagu’nun İsmaili kalelerini ele geçirişiyle direnen İsmaililer katledilirken teslim olanların eğitimli kesimi İlhanlı saray ve ordusuna dağılmıştır. Dailerden bazısı ise suikast faaliyetlerinde kullanılmaya devam etmiştir. Anahtar Kelimeler: Moğollar, İsmaililer, Harezmşahlar, Selçuklular, Abbasiler. Abstract When Genghis Khan united the Mongol tribes who did not want to meet the heavy tax demands of the Chinese and became a great power, he turned his attention to China. However, during the Baghdad expedition of Muhammad Khwarezmshah with the activities of the Ismailis, the massacre of the Mongol caravan by Otrar governor Inalcik in 1218 caused the Mongols to come to Turkestan. The Ismailis declared their allegiance to Genghis at the beginning of the invasion, and thus prevented the Mongols from advancing on them until 1256. However, Mongol-Ismaili relations were probably not so superficial. Because, it is recorded in the sources of the period that the Ismailis guided Genghis at the beginning of the invasion, Genghis accepted the offer of allegiance conveyed by Celaleddin Hasan, and despite all this, Genghis enacted the order to slaughter every single Ismaili in the cradle. In addition, during the reign of Ögedey, the Ismailis informed the Mongols of the defeat of Celaleddin Harezmshah by Keykubad and invited the Mongols to the regions vacated by the Harezmshahs. Keyhüsrev II continued the policy that his father Alaeddin accepted Ögedey’s offer to become a province before his death in 1237 and sent ambassadors to the Mongols. Although the Ismailis wanted to prevent the Mongol-Seljuk alliance by imprisoning the Seljuk ambassadors in Girdkuh Castle, Curmagun Noyan removed the ambassadors from the castle upon Ögedey’s order. Güyük Khan insulted the Ismailis who came to him at the congress and sent them back and prepared an army to go against the Ismailis. Güyük’s intended Ismaili expedition was carried out by Möngke by sending Hulagu against the Ismailis after the assassination attempt against him. When Hulagu captured the Ismaili castles, the Ismailis who resisted were massacred, while the educated section of those who surrendered were dispersed to the Ilkhanate palace and army. Some of the Dais continued to be used in assassination activities. Keywords: Mongols, Ismailis, Khwarezmshahs, Seljuks, Abbasids.
Keywords : Moğollar, İsmaililer, Harezmşahlar, Selçuklular, Abbasiler.

ORIGINAL ARTICLE URL