Büyük Selçuklu Devleti’nin İzinde Müsamaha ve Mülk: Türkiye Selçuklularının Gayrimüslim Politikaları

Authors : Muammer Ulutürk

Pages : 46-64

Doi:10.47702/sema.2025.47

View : 179 | Download : 366

Publication Date : 2025-10-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Türkiye Selçuklu Devleti’nin XI. yüzyıl sonlarından XIV. yüzyıl başlarına kadar Anadolu’da yaşayan gayrimüslim topluluklarla kurduğu ilişkileri başta dinî olmak üzere hukukî, sosyo-kültürel ve ekonomik boyutlarıyla bütüncül bir şekilde ele almaktadır. Makale, İslâm hukukunun zımmî statüsüne dayanan gayrimüslim politikalarını, tarihsel pratikler ve idari pragmatizm çerçevesinde sorgulamaktadır. Selçuklu hoşgörüsü kavramı eleştirel bir süzgeçten geçirilerek, bu anlayışın dönemin ihtiyaçlarına göre şekillenen esnek ve faydacı bir yönetim biçimi olduğu ortaya konmaktadır. Gayrimüslimlerin inanç ve ibadet özgürlükleri, toplumsal hayattaki rolleri, ekonomik faaliyetleri ve hukuki özerklikleri, Yahudi, Süryanî, Ermeni ve Rum toplulukları özelinde ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Makale, Mevlânâ ve çevresinin gayrimüslimlerle kurduğu insani ve entelektüel ilişkileri de vurgulayarak, Anadolu’daki çokdinli ve çokkültürlü yapının bireysel düzlemdeki yansımalarına ışık tutmaktadır. Ayrıca Bizans sonrası Anadolu’daki dönüşüm, göç, yerleşim politikaları ve İslâm-öncesi cemaatlerin yeni yönetim altında nasıl konumlandıkları gibi konular da tarihsel bağlam içinde analiz edilmektedir. Bu araştırma, Türkiye Selçukluları döneminde gayrimüslimlerle kurulan ilişkilerin ne salt bir hoşgörü söylemine ne de baskıcı bir tahakküm anlayışına indirgenemeyecek derecede çok katmanlı ve dinamik olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, hem Türkiye Selçuklu tarih yazımına hem de İslâm siyaset düşüncesi çerçevesinde çokkültürlü yönetim modellerine dair yeni bir katkı sunma çabasındadır.
Keywords : Türkiye Selçukluları, Gayrimüslimler, Zımmî, Müsamaha, Pragmatizm

ORIGINAL ARTICLE URL