Akademideki Cam Tavanlar, Kurbana Dayatılmış Özşüphe ve İmposter Fenomeni: Kadın Akademisyenlerin Anlatıları

Authors : Zihniye Okray, Dilem Öke, Beliz Köroğlu

Pages : 53-72

Doi:10.30976/susead.1567463

View : 64 | Download : 45

Publication Date : 2025-04-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Amaç: İmposter fenomeni (sahtekârlık olgusu), başarılı kadın akademisyenlerin başarılarını içsel faktörlere değil dışsal faktörlerle açıklamaya çalıştıklarını ve kadınların sahip oldukları pozisyonu hak etmedikleri ile ilgili yaşadıkları yoğun bir kaygı durumu olarak tanımlanmaktadır. Kurbana dayatılmış öz-şüphe ise; genellikle bir kişinin diğer bir kişiye kendi yargısını empoze etmesi olarak tanımlanmakta ve bu empoze, birey için acı verici ruhsal çatışmaları içermektedir. Diğer yandan cam tavan terimi ‘nitelikleri veya başarıları ne olursa olsun, azınlıkları ve kadınları kurumsal merdivenin üst basamaklarına yükselmekten alıkoyan, görünmeyen ama aşılamaz engel’ olarak tanımlandığı görülmektedir. Bu araştırma nitel araştırma yöntemi ile derinlemesine görüşme (mülakat) kullanılarak yapılmıştır. Çalışma Lefke Avrupa Üniversitesi’nde eğitim faaliyetlerinin sürdürüldüğü 11 Fakülte, 5 Yüksekokul ve Hazırlık Okulu akademik personeli araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Yöntem: Çalışma verileri Mart-Haziran 2023 tarihleri arasında toplanmış, araştırmaya katılmaya davet e-posta yolu ile gönderilmiş. Katılıma gönüllü olduğunu bildiren 5 kadın akademisyen ile bire bir yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak sorular sorulmuş, onamları ile birlikte ses kayıtları alınmış ve daha sonra araştırmacılar tarafından yazıya dökülmüştür. Yarı-yapılandırılmış görüşme formunda, katılımcıların yaş, medeni durum, çocuk sayısı gibi bazı sosyo-demografik bilgilerinin yanı sıra cam tavanlar, sahtekârlık olgusu ve kurbana dayatılmış öz şüphe algıları ve deneyimleri ile ilgili sorulardan oluşmaktadır. Yazıya dökülen bu veriler içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. İçerik analizi yöntemi ile önceden belirlenen kategoriler altında katılımcıların vermiş olduğu yanıtlar incelenmiştir. Bulgular: Araştırma bulguları, kadın akademisyenlerin iş-yaşam dengesini kurmakta zorlandıklarını, özellikle evlilik ve çocuk sahibi olma konusunda akademik kariyer planlarının örtüşmediğini katılımcıların ya evlilik/çocuk ya da akademik kariyerlerindeki gelişimlerini erteleme kararı almak zorunda kaldıklarını ifade etmiştir. Diğer yandan, kadın akademisyenlerin özellikle yönetici konumuna geldikten sonra sahtekârlık olgusu yaşadıkları bir durum olarak ifade ettikleri görülmüştür. Akademisyen kadınların çevrelerine bağlı olarak bazı işleri yanlış/eksik ya da yetersiz bir şekilde yaptıklarını düşünerek yaptıkları, işleri tekrar kontrol etme ihtiyacı duydukları ya da çok çalışarak mükemmeliyetçi tutumlar takındıkları ve diğer bireylerden bu gibi geri bildirimler almamak için çaba sarf ettikleri de ortaya çıkmıştır. Sonuç: Katılımcıların, cam tavan algı ve yaşantıları ile ilgili cinsiyetlerinden dolayı herhangi bir ayrımcılığa uğramadıklarını ancak özellikle kraliçe arı sendromu olgusuna maruz kaldıklarını göstermektedir. Katılımcılardan elde edilen bulgular ilgili alan yazın ışığında tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: kadın, akademisyen, cam tavan, sahtekârlık, kurbana dayatılmış öz-şüphe
Keywords : kadın, akademisyen, cam tavan, sahtekarlık, kurbana dayatılmış öz-şüphe

ORIGINAL ARTICLE URL