OSMANLI DEVLETİ`nde HİSBE TEŞKİLATI
Authors : Ömer Faruk HABERGETİREN, İshak YALNIZ
Pages : 280-296
View : 36 | Download : 8
Publication Date : 2021-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :İslam Tarihinde yer alan tüm devletlerde olduğu gibi Osmanlı Devleti’nde de halkın adalet, huzur ve güven içerisinde yaşamalarını temin, devletin temel görevleri arasında yer almıştır. Bu amaçlara uygun olarak İslam hukukunda pek çok düzenleme yapılmış ve bunlara bağlı birtakım kurumlar oluşturulmuştur. Bu kurumlar arasında en köklü ve etkin bir geçmişe sahip olan “Hisbe Teşkilatı” İslâm’ın başlangıcından 19. yy. başlarına kadar bütün beldelerde var olmuş, Osmanlı Devleti’nde ise kurumsal açıdan adeta zirve noktasına ulaşmıştır. Teşkilatta görev alan muhtesibler, adli ve idari işler dahil olmak üzere -devlet gözetiminde- farklı kamu hizmetlerinde etkin rol üstlenmiştir. Bu kişiler toplumsal hayatta devleti temsil etmiş, adeta devletin gören gözü, işiten kulağı ve tutan eli olmuştur. Muhtesiblerin görevleri tüm kamu hizmetlerini kapsamaktadır. Bu görevler genel olarak dini, iktisadi/sosyal ve adli alanlarda olmak üzere üç ana başlık altında toplanabilir. Dini/ahlaki anlamda “iyiliği emretmek kötülükten sakındırmak” ilkesi gereği din ve geleneklere uymayan davranışlara uyarı, yeri geldiğinde müdahale ederek kurallara uyulmasını temin etmektir. İktisadî/sosyal alanda denetim ve normal şartlarda işleyişin devamını sağlama; adli konularda ise bazen yargılama ile, bazen de yargılama yapılmadan belirlenen sınırlar içerisinde yetki kullanımıyla hüküm vermek suretiyle toplumsal düzenin sağlanmasındır. Bu çalışmada ilk olarak teşkilatın tarihine kısaca yer verildikten sonra Osmanlı Devleti’nde üstlenmiş olduğu görevler ana hatlarıyla ele alınmaktadır.Keywords : Osmanlı Devleti, Hisbe Teşkilatı, Muhtesib, Hukuk, Yargı
ORIGINAL ARTICLE URL