Medea'dan Kurban'a Metinlerarası Bir Okuma

Authors : Ayşe Zeynep Kıvanç, Beki Refka Haleva

Pages : 1447-1460

Doi:10.29110/soylemdergi.1775618

View : 154 | Download : 268

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Metinlerarasılık kavramı tarih öncesinden itibaren düşünsel boyutta hep var olmuş olsa da araştırma ve kuramsallaştırma nesnesi olarak ele alınması 20. yüzyılda gerçekleşmiştir. Disiplinler ve kuramlar arası bağıntıların önem kazandığı, aynı parçalardan bir başkasını üretmenin ön plana çıktığı postmodernist yapılanma ve bu yaklaşıma koşut olarak gelişen yapısökümcü bakış açısı doğrultusunda devreye giren “metinlerarasılık”, kuramcılar tarafından farklı şekillerde tanımlanmış olsa da ortak noktalara işaret eder: Metin artık açık kapılıdır; yazar başka yapıtlara giderek oralardan aldığını değişik yöntemlerle kendi bağlamına taşıyabilir; okursa açık kapılardan çıkıp farklı metinlere giderek göstergeleri anlamlandırabilir ve okuduğu metni yorumlayabilir. Metinlere açık ya da örtük biçimde yerleştirilmiş, kimi zaman son derece belirgin, kimi zaman algılanmayı bekleyen “iz”leriyle okuyucunun karşısına çıkan göstergelerin varlığı, ayrışık söylemlerin iç içe geçip birbiriyle karışması, metinlerarası alışverişlere işaret eder. Birçok sanatsal üretimde söz konusu olan bu alışveriş özellikle yazınsal düzlemde daha çok belirginlik kazanır. Tiyatro metinleri de bu kapsamda ele alınabilir. Bu düşünceden yola çıkılarak gerçekleştirilen bu çalışmada, çağdaş Türk yazarlarından Güngör Dilmen’in Kurban başlıklı oyunu metinlerarasılık kapsamında mercek altına alınmıştır. İnceleme, metinlerarasılık kavramını farklı açılardan ele alsalar da metinlerarsılığı yazınsallığın temel unsuru olarak kabul etmiş üç kuramcının yaklaşımları doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Buna göre, dönüşümleri inceleme yöntemini, hem eşsüremsel hem de artsüremsel boyutta uygulayan Kristeva’nın, metinlerarasılığı “okur”un okuma edimine dayandıran Riffaterre’in ve metinlerarası ilişkileri ayrıntılı bir biçimde tanımlayıp adlandıran Genette’in metinlerarasılığa bakış açıları göz önünde bulundurulmuştur. Söz konusu oyunun, Antik Yunan döneminde Euripides tarafından kaleme alınmış Medea başlıklı tragedyayla olan benzerliklerinin iz sürümü, Yunan mitolojisine dayanan bir metnin Anadolu kadınının töreyle örülmüş dramına dönüşümünü ortaya çıkarmıştır.
Keywords : metinlerarasılık, gönderge, Medea, Kurban, mitoloji, töre

ORIGINAL ARTICLE URL