Gerçekle Kurgu Arasında: Rıfat Ilgaz’ın Karadenizin Kıyıcığında Romanı Üzerine Mekânsal Bir İnceleme

Authors : Samet Çakmaker, B. Nur Ergelen

Pages : 1483-1508

Doi:10.29110/soylemdergi.1775877

View : 159 | Download : 305

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Kurmaca metinlerde mekân, yazarın tamamen hayal gücüyle inşa ettiği soyut bir kurgu olabileceği gibi, gerçek coğrafi veya tarihî mekânlardan esinlenmeyle veya bu mekânların dönüştürülmesiyle oluşturulmuş bir anlatı unsuru da olabilir. Sanatta ve özel olarak kurmacalarda gerçeklik arayışı, Platon ve Aristoteles’ten bu yana süregelen önemli bir tartışma alanıdır. Aristoteles’e göre gerçeği taklit etmek (mimesis) insan doğasının kaçınılmaz bir yönelimi iken; Platon’a göre, taklit hakikatin eksik bir yansıması olduğu için yanıltıcı ve tehlikelidir. Ancak bu düşünce geçmişten günümüze pek çok safhadan geçmiş, sanatın işlevi farklı felsefi ve edebî perspektiflerden bakılarak yeniden değerlendirilmiştir. Modern çağda birçok sanatçı, eleştirmen ve düşünür, hayatın gerçekliğini yansıtmayı sanatın en önemli işlevlerinden biri olarak görmektedir. Toplumcu gerçekçilik de bu mimetik sanat anlayışının en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda toplumcu gerçekçi anlayışla eserler veren Rıfat Ilgaz, birey-toplum ilişkisini somut gerçeklik ekseninde kurgular. 1930-1933 yılları arasında Düzce-Akçakoca’da öğretmenlik yapan Ilgaz, Karadenizin Kıyıcığında adlı romanında bu bölgedeki mekânları dönüştürerek anlatısına taşımıştır. Bu çalışmada, mezkûr romandaki mekânların tasviri, anlatı kişileriyle kurdukları ilişkiler ve günümüzdeki görünümleri incelenmiştir. Bu süreçte Korkmaz’ın “çevresel mekân” ve “algısal mekân” ayrımı kullanılmış; Gaston Bachelard’ın mekânın yalnızca fiziksel bir yer olmadığı, anılar ve duygularla dönüşebilen yapılar olduğu görüşüyle desteklenmiştir. Anlatı kişileriyle mekân arasındaki olumlu/olumsuz duygusal bağlar ise Yİ-Fu Tuan’ın topofili ve topofobi kavramları ve Edward Relph’in içeridelik (insideness)-dışarıdalık (outsideness) ayrımı ekseninde değerlendirilmiştir. Ayrıca romanda geçen mekânların tarihsel görünümleri (1930-1970) ile mevcut durumları (2025) fotoğraflarla karşılaştırılmıştır. Böylece, Karadenizin Kıyıcığında, kurgu ve gerçeklik ilişkisi çerçevesinde kapsamlı bir mekânsal analize tabi tutulmuştur. Bu çalışma, edebiyatta mekân bağlamında kurgu ve gerçeklik arasındaki ilişkiyi irdeleyen bir boşluğu doldururken, tarihsel bağlamda Akçakoca’nın kültürel mirasına dair önemli veriler sunarak bu mirası somutlaştırmayı amaçlamaktadır.
Keywords : Rıfat Ilgaz, Karadenizin Kıyıcığında, kurgu ve gerçeklik, Mekânın Poetikası, Topofili, Topofobi.

ORIGINAL ARTICLE URL