Dede Korkut Kitabı'nı Bilgi ve Varlık Ekseninde Yorumlama

Authors : Serkan Köse
Pages : 1566-1577
Doi:10.29110/soylemdergi.1776293
View : 123 | Download : 157
Publication Date : 2025-12-28
Article Type : Research Paper
Abstract :Toplumların geçirdiği evrimsel süreç içerisinde bilgi ve buna bağlı olarak varlık merkezli bir ihtiyaç doğrultusunda kültürel/zihinsel oluşum-gelişimlerini sürdürdüklerini belirtmek gerekir. Toplumun yarattığı kültür ister maddi ister manevi olsun zihinsel göstergelerinin doğasıyla ilintili olmak durumundadır. Dolayısıyla insan ve toplum yaşadığı çağın ya da genel anlamda doğasının kategorilerinin dışında düşünme ve var olma durumuna sahip değildir. Varlığını sürdürebilme yetisine sahip insanın bilgiye ve bu bilgiyi de sürekli güncellemeye ihtiyacı vardır. Toplumların bilgi çeşitliliği geleneksel olanın kabullenişiyle başlar. Geleneksel bilgi insanın başlangıçtaki makbul saydığı varoluş mücadelesiyle hemhal olan bilgidir. Bu sebepledir ki sözlü kültür ve gelenek arasındaki ilişki, bilginin deneyimlenmesiyle anlam kazanmaktadır. Geleneksel bilginin diyalektik mantığı, boşuna üretilmiş bilgiler kümesi ya da boş inanç olarak olumsuzlaştırmanın aksine insan ve toplumun yaşayış sürecinde varlığının meşruiyetini sağlayan temel değerler doğrultusunda görülebilmelidir. Geleneksel düşünce, bilgi formu içerisinde insan ve toplumun varlık göstermesiyle birlikte de düşünülebilir. Tüm bu bilgiler neticesinde özellikle siyasi erkin devlet mekanizması doğrultusunda süreklilik gösterdiği toplumlarda ideal kahraman etrafında kutsallaştırılan anlatılardan olan destanlar, söz konusu geleneksel bilgi ve varlık düşüncesinin önemli göstergelerini sunmaktadır. Bu sebeple epik düşüncenin Türk edebiyat ve bilgi dünyası açısından önem taşıyan eseri olarak görebileceğimiz Dede Korkut Kitabı, bilgi ve varlık düşüncesi bağlamında değerlendirilmeye alınmıştır. Bilginin varlık karşısındaki kullanımını nedensellik bakış açısıyla yorumlama, özellikle destan ve diğer pek çok halk bilgisi yaratmaları açısından farklı bakış açısı oluşturmak için bir yöntemdir. İncelemede, Dede Korkut Kitabı’nın Dresden nüshası temel alınmıştır. Anlatılar tek tek irdelenmek ve incelenmek üzere değil konunun temel paradigmasını belirleyen bilgi ve varlık düşünceleri noktasında kültürel-anlamsal bağlam dikkate alınarak yorumlanmıştır.
Keywords : Dede Korkut Kitabı, sözlü mantık, bilgi, varlık, epik düşünce.

ORIGINAL ARTICLE URL