İslam Hukuk Düşüncesinde Maslahatın Tespiti ve Naslara Takdîm Edilip Edilmeyeceğine Dair Bir İnceleme

Authors : Mansur Koçinkağ

Pages : 193-218

Doi:10.35415/sirnakifd.1732369

View : 392 | Download : 398

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam hukuku, Müslümanların nas merkezli geliştirdiği bir hukuk sistemidir. Ancak sahâbe döneminden itibaren onun, makul ve rasyonel bir zemine oturması için yoğun çaba sarf edilmiş ve bu bağlamda kıyas, istihsân, maslahat-ı mürsele gibi pek çok yöntem geliştirilmiştir. Bu yöntemlerin işletilebilmesi için ahkâmın dayandığı illet, hikmet ve maslahatın tespit edilmesi ve onların ışığında akıl yürütülmesi gerekmektedir. Bununla irtibatlı şekilde ortaya çıkan maslahat teorisi, bazı araştırmacılar tarafından Müslümanların modern dönemde karşılaştığı sıkışmışlığın çıkış yolu kabul edilirken diğer bazı araştırmacılar tarafından şeriatı tahrip eden bir yöntem kabul edilmesi nedeniyle sert eleştirilere maruz kalmıştır. Bu çalışma, yeterince ele alınmadığı ve incelenmediği düşüncesinden hareketle maslahat teorisinin temel meselelerinden iki hususu ele alıp incelemeyi hedeflemektedir. Birinci alt başlıkta maslahatın neyle tespit edileceği ele alınacak ve bu hususta ulemânın farklı kanaatlerine temas edilecektir. İkinci alt başlıkta ise maslahatın naslarla çelişip çelişmeyeceği meselesi ve çelişmesi durumunda nasıl bir yöntemin takip edileceği üzerinde imali fikirde bulunulacaktır. Yaygın kanaate göre maslahat nasla tespit edilen bir husus olduğundan onunla çelişmesi düşünülemez. Fakat bazı İslam hukukçularına göre maslahat, dünyevî alanlarda naslarla değil toplum ve akıldan hareketle tespit edildiğinden onlarla çelişmesi teorik olarak mümkündür. Nitekim bu düşünceye sahip olan Necmeddîn et-Tûfî, maslahatı müstakil bir delil kabul edip onun nas ve icmâa takdîm edileceğini iddia etmektedir.
Keywords : İslam Hukuku, Makâsıd, Maslahat, Hikmet, İllet, Tûfî.

ORIGINAL ARTICLE URL