Felâsife’nin Kelâm Algısı ve Klasik Kelâm Yöntemine Eleştirileri

Authors : Özkan Şimşek

Pages : 88-120

Doi:10.35415/sirnakifd.1738601

View : 423 | Download : 417

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırma, hakikatin bilgisine ulaşmada kelâmcıların benimsediği yönteme yönelik felâsifenin eleştirilerini ve kelâm algılarını incelemektedir. Felâsife, kelâm yönteminin, hakikatin elde edilmesinde elverişsiz olduğunu düşünmüştür. Bu noktada Fârâbî (ö. 339/950) ve Âmirî (ö. 381/992) kelâma eleştiri yöneltmiş olmalarına rağmen kendi felsefî sistemlerinde kelâmın belirli bir işlevi olduğunu dillendirmişlerdir. İbn Sînâ (ö. 428/1037) ise hem tavır hem de yöntem açısından kelâmı eleştirerek cedel seviyesinde görmüştür. Bu makalede Fârâbî’nin Kıyâsü\\\'s-sağîr, Âmirî’nin el-İrşâd li-tashîhi’l-iʿtikâd ve İbn Sînâ’nın Risâle fi Taʿakkubi\\\'l-mevziʿ el-cedelî adlı eserleri özelinde söz konusu eleştiriler, karşılaştırma ve metin analizi yöntemiyle ortaya konulacaktır. Bu doğrultuda çalışmada, kelâm eleştirisi üzerine eserleri bulunan Fârâbî, Âmirî ve İbn Sînâ gibi isimler tercih edilmiştir. Bu âlimlerin seçilmesinde, müteahhir kelâmın metodolojik dönüşümüne yön verdikleri yönündeki varsayım belirleyici olmuştur. Bu nedenle, daha geç dönemde kelâma eleştiriler yönelten filozoflar çalışmanın kapsamı dışında tutulmuştur. X. yüzyıl filozofları kelâmın yöntemi hakkında farklı değerlendirmelerde bulunsalar da kelâmın burhânî bir düzeye ulaşmadığı noktasında hemfikir oldukları anlaşılmaktadır. Felâsifenin hem içerik hem biçim açısından kelâm yöntemine yönelik eleştirileri müteahhir dönem kelâmının metodolojik dönüşümünde etkili olmuştur. Fârâbî kelâmî akıl yürütmeleri mantıkî formda düzenleme çabası sergilerken, İbn Sînâ kelâm yönteminin epistemolojik zayıflığını vurgulamaktadır. İbn Sînâ’nın bu süreçte daha fazla rol aldığı ve eleştirilerinin tevarüs edildiği tespit edilmiştir. Her ne kadar kelâmın yöntemine dair çeşitli çalışmalar bulunsa da eleştiri boyutu genellikle sınırlı biçimde ele alınmış; filozofların görüşleri karşılaştırmalı olarak incelenmemiş ve bu eleştirilerin müteahhir kelâma etkisine değinilmemiştir. Bu makalede ise filozofların kelâm algıları ve kelâm yöntemine yaklaşımları araştırılacak ve söz konusu eleştirilerin yöntemsel dönüşüm üzerindeki etkileri takip edilecektir.
Keywords : Kelâm, Yöntem, Felâsife, Burhân, Cedel, Hitabet.

ORIGINAL ARTICLE URL