Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar

Authors : Mehmet Uçar, Mücahit Ülger, Mert Anıl Atamer, Hakan Alptürker

Pages : 389-404

Doi:10.24181/tarekoder.1686846

View : 243 | Download : 417

Publication Date : 2025-12-19

Article Type : Research Paper

Abstract :Amaç: Bu çalışmada, Türk Cumhuriyetleri ülkelerinde (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkiye ve Türkmenistan) 1992–2022 dönemi yıllık verileri kullanılarak tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon (CO₂) emisyonu arasındaki nedensellik ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Analizde, CD ve homojenlik testlerinin ardından ikinci nesil birim kök testi olarak CADF yöntemi kullanılmıştır. Ardından eş bütünleşme testi yapılmıştır. Nedensellik ilişkileri ise Kónya panel nedensellik testiyle analiz edilmiştir. Bulgular: Bulgulara göre panel düzeyinde CO₂’den tarımsal verimliliğe doğru bir nedensellik tespit edilirken, tarımsal verimlilikten CO₂’ye doğru bir nedensellik ilişkisi gözlenmemiştir. Benzer şekilde tarımsal verimlilikten ekonomik büyümeye doğru nedensellik ilişkisi bulunurken, ekonomik büyümeden tarımsal verimliliğe doğru herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. Ayrıca ekonomik büyüme ile CO₂ arasında panel düzeyinde çift yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Yatay kesit düzeyinde ülke bazlı sonuçlar ise ilişkilerin farklılaştığını ortaya koymuştur. Kazakistan’da CO₂ ile tarımsal verimlilik arasında çift yönlü nedensellik, Türkiye ve Türkmenistan’da CO₂’den tarımsal verimliliğe doğru nedensellik bulunmuştur. Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’de ekonomik büyüme ve CO₂ arasında çift yönlü nedensellik, Özbekistan ve Türkmenistan’da CO₂’den ekonomik büyümeye doğru nedensellik tespit edilmiştir. Tacikistan ve Türkmenistan’da tarımsal verimlilikten ekonomik büyümeye bir nedensellik, Türkiye’de ekonomik büyümeden tarımsal verimliliğe doğru bir nedensellik bulunmuştur. Özgünlük/Değer: Bu çalışma, karbon emisyonu, tarımsal verimlilik ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi Türk Cumhuriyetleri özelinde inceleyen nadir araştırmalardan biri olup, 1992-2022 dönemine ait uzun dönemli veriler ve ikinci nesil panel veri yöntemleri kullanarak literatüre metodolojik ve bölgesel açıdan özgün katkılar sunmaktadır. Elde edilen bulgular, bölgeye özgü dinamikler ışığında sürdürülebilir kalkınma politikalarına yön verecek niteliktedir.
Keywords : Ekonomik büyüme, karbon emisyonu, tarımsal verimlilik, Türk Cumhuriyetleri

ORIGINAL ARTICLE URL