Geç Antikçağ’dan Erken Ortaçağ’a Merdailer:Bizans-Müslüman İlişkilerinde Bir Sınır Topluluğu

Authors : Burcu Karakuş

Pages : 424-443

Doi:10.21551/jhf.1715869

View : 73 | Download : 51

Publication Date : 2025-07-03

Article Type : Research Paper

Abstract :Geç Antikçağ ile Erken Ortaçağ arasındaki geçiş döneminde, VII. ve VIII. yüzyıllarda Amanos Dağları ve çevresinde yaşayan Merdailer (ya da Jarājima/Cerâcime), Bizans-İslâm ilişkilerinde dikkat çeken yarı-özerk bir sınır topluluğu olarak öne çıkmıştır. Etnik kökenleri ve mezhep aidiyetleri hakkında kaynaklarda farklı görüşler yer almakla birlikte, genel kabul gören yaklaşıma göre bu topluluk, çoğunlukla Monofizit ya da Monotelit eğilimli Hristiyan unsurlardan oluşmaktaydı. Dağlık coğrafyada yaşamaları ve merkezi otoritelerden görece bağımsız hareket edebilmeleri, onları Bizans ve İslâm dünyası arasındaki güç mücadelesinde önemli bir askerî ve diplomatik unsur hâline getirmiştir. Başlangıçta Bizans İmparatorluğu’nun doğu sınırlarında bir tampon bölge işlevi gören Merdailer, Bizans tarafından istihbarat sağlama, sınır boylarında devriye gezme, yerel isyanları bastırma ve Arap akınlarına karşı ileri hat savunması sağlama gibi görevlerle istihdam edilmiştir. Ancak 7. yüzyılın ortalarından itibaren Müslüman fetihlerinin bölgeye nüfuz etmesiyle birlikte, bu topluluğun siyasi pozisyonu da giderek esnekleşmiş; çıkarlar doğrultusunda taraf değiştirmeleri olağan hâle gelmiştir. Nitekim Merdailer, zaman zaman Bizans’a bağlılık gösterirken, bazı dönemlerde Müslümanlarla ittifak kurmuş ve bu ittifaklar çerçevesinde cizye vergisinden muaf tutulma, ganimetlerden pay alma gibi ayrıcalıklara sahip olmuştur. Çalışmada, Merdailer’in tarihsel rolü Bizans ve İslâm kaynakları çerçevesinde değerlendirilerek; sınır bölgelerinde yaşayan etnik-dinî toplulukların devletler arası ilişkilerde nasıl stratejik roller üstlenebildikleri ve bu rollerin bölgesel güç dengeleri üzerindeki etkileri analiz edilmektedir.
Keywords : merdailer, Bizans, Müslümanlar, İslâm Fetihleri, Sınır Toplulukları

ORIGINAL ARTICLE URL