Osmanlı Veteriner Hekimlik Tarihine Bir Katkı: Nikolaki Mavridis’in Tabâbet-i Baytariye’de Aşı, Serum ve Toksinlerin Tatbikatı Adlı Risalesi ve Analizi

Authors : Emrah Yılmaz

Pages : 230-260

Doi:10.21551/jhf.1720163

View : 80 | Download : 33

Publication Date : 2025-07-03

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı Devleti’nin son yılları siyasi, ekonomik ve toplumsal birçok tarihi olaya tanıklık etmekle beraber bu dönem aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin hem insan hem de hayvan kaynaklı birçok hastalıkla mücadele ettiği tarihsel bir süreçti. 1880’li yıllar, Osmanlı coğrafyasında hayvan hastalıklarının ivme kazandığı bir zamana tekabül ederken bununla birlikte bu tür hastalıklara karşı dönemin teknolojik ve bilimsel bilgi birikimi kullanılarak bilimsel çalışmalar da yapılmaya başlanmıştır. Bu tür çalışmaların bir kısmı devlet tarafından bizzat yapılırken bir kısmı da dönemin bilim insanları tarafından yayımlanmıştır. Araştırmamızın konusunu oluşturan Tabâbet-i Baytariye’de Aşı, Serum ve Toksinlerin Tatbikatı isimli risale de yine bu kapsamda değerlendirilmelidir. Mülkiye Baytar Mektebi bakteriyoloji ve emraz-ı sâriye muallimi Nikolaki Mavridis [Mavroğlu] tarafından kaleme alınan bu risalede şarbon aşısından vebâ-yı bakarî ve barbon serumuna; koyun çiçeği aşısından mallein ve tetanos serumuna kadar birçok hastalıkla ilgili önemli bilgiler bulunmaktadır. Rumi 1330 tarihinde İstanbul’da Matbaa-i Hayriyye ve Şürekâsı tarafından basılan bu risale, Osmanlı’nın son yıllarındaki veterinerlik hekimlikle ilgili bilimsel gelişmelerini yakından takip etme fırsatı da vermektedir. Daha önce risale hakkında herhangi bir çalışmanın yapılmamış olması araştırmaya özgün bir nitelik kazandırırken risalede II. Meşrutiyet Dönemi’ndeki veterinerliğe dair bilimsel verilerin yorumlanıp incelenmesi de araştırmanın önemini ortaya koymaktadır.
Keywords : Aşı, Emraz-ı Sâriye, Hayvan Hastalıkları, Risale, Serum

ORIGINAL ARTICLE URL