ULUSLARARASI SAĞLIK TÜZÜĞÜ TEMEL KAPASİTELERİ İLE COVID-19’A BAĞLI DALY ARASINDAKİ İLİŞKİ

Authors : Deniz Tugay Arslan

Pages : 78-90

View : 71 | Download : 172

Publication Date : 2025-10-28

Article Type : Research Paper

Abstract :COVID-19 gibi salgınlar, sonuçları göz önüne alındığında, ekonomiye, sosyal hayata ve halk sağlığına zarar vererek küresel anlamda sağlık ve güvenlik sorunu haline gelmektedir. Çalışmanın temel amacı ise Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) temel kapasite skorunun COVID-19’a bağlı DALY oranı üzerindeki etkisini değerlendirmektedir. Çalışmada IHR’ı uygulamayı kabul eden 183 ülkenin 2021 yılına ait IHR temel kapasite skoru ve COVID-19’a bağlı 100.000 kişiye düşen DALY oranları verileri kullanılmıştır. Çalışmada düşük ve yüksek IHR temel kapasite skorlu ülkelerde COVID-19’a bağlı DALY oranlarının karşılaştırılmasında “Mann Whitney U” testi kullanılmıştır. IHR temel kapasite endeks skoru ile COVID-19’a bağlı DALY oranları arasındaki ilişkinin test edilmesinde “Spearman” korelasyon katsayısı kullanılmıştır. IHR temel kapasite endeksi ile COVID-19’a bağlı DALY oranları arasındaki ilişkiyi daha detaylı olarak ortaya koymak için basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda IHR temel kapasite skoru ortalaması 64 ve altında olan ülkelerin COVID-19’a bağlı DALY oranlarının IHR temel kapasite skoru 65 ve üstünde olan ülkelere göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. IHR temel kapasite endeks skoru ile COVID-19’a bağlı DALY oranları arasında orta düzeyde ve negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir. Basit regresyon analizi sonucunda IHR temel kapasite endeksi skorunun COVID-19’a bağlı DALY oranındaki değişimin %14’ünü açıkladığı anlaşılmıştır. Bulgular dikkate alındığında ülkelerin IHR temel kapasite düzeylerini arttırmaya yönelik çabalara devam etmesi gerektiği düşünülmektedir. IHR kapsamında öngörülen uygulamaları hayata geçirmek için ülkeler tarafından gerekli politik ve ekonomik önlemlerin alınması gerekmektedir.
Keywords : COVID-19, Uluslararası Sağlık Tüzüğü, Halk Sağlığı, Bulaşıcı Hastalıklar

ORIGINAL ARTICLE URL