Edvar Geleneğinden Günümüze Şehnaz Makamı Tahlili

Authors : Halil Altınköprü
Pages : 1191-1232
Doi:10.47424/tasavvur.1778679
View : 80 | Download : 152
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışmada, Türk Musiki ilmine dair bilgilerin, ait olduğu dönemin önemli müzikologları tarafından kaleme alındığı ve içerisinde bu bilgilerin geçirdiği merhaleleri doğru bir şekilde yansıttığı düşünülen edvarlar veya musiki risaleleri göz önünde bulundurularak, Şehnaz makamı tanımları incelenmiştir. Türk müziği tarihinde ilk yazılı kaynaklar, El-Kindî ve Fârâbî ile 9. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Türk müziğinin en önemli özelliklerinden biri makamsal yapısı ve makam zenginliğidir. Müzik tarihi boyunca 625 civarında makam ve terkib ismi bulunsa da bunların birçoğu günümüze ulaşmamıştır. Ulaşan makamlar ve terkibler ise tarih sürecinde pek çok değişime maruz kalmışlardır. Bugün varlığını sürdüren makamlar ve terkiblerin bazıları, geçmiş dönemlerden günümüze aynı isimle intikal etmiş olsalar bile başlangıç, seyir, karar ve perde dizilimi (perde düzeni) özelliklerinin farklı olduğu, yazılı kaynaklar ışığında anlaşılmaktadır. Bu çalışmanın konusu olan Şehnaz makamı, Türk Musikisi’nin en eski makamlardan biri olup, ilk defa 13. yüzyılda Safiyuddin Abdülmü’min Urmevî’nin Kitabü’l Edvar’ında (1235) tanımlanmıştır. Adı geçen edvarda 6. avazede yer alan ve “Mâye makamına benzer” şeklinde tanımlanan Şehnaz makamının, günümüzde kullanılan Şehnaz makamı kullanımından farklı bir içeriği işaret ettiği açıktır. Bu çalışmada 13. yüzyılda Safiyyüddin Abdülmü’min Urmevî’nin Kitâbü’l Edvâr’ı başta olmak üzere, Şehnaz makamının geçmişten günümüze ulaşılabilen kaynaklar ışığında perde dizilimi, başlangıç, seyir, karar gibi makam ve terkib kimliğini belirleyen kavramlar esas alınarak, yapılan tanımlamalar ve meydana gelen değişimlerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Elde edilen bulgulardan genel olarak, Şehnaz makamının terkib edildiği dönemden günümüze bazı değişimlere maruz kaldığı ayrıca farklı kaynaklarda makam, şube, avaze ve terkib olarak açıklandığı anlaşılmaktadır. Araştırma sonucunda 13 ve 19. yüzyıl arası yazılmış edvar kaynaklarında nitel ve nicel tarama yöntemi kullanılarak geçmişten bugüne Şehnaz makamının geçirdiği evreler ontolojik bakış açısıyla analiz edilmeye çalışılmıştır.
Keywords : Türk Müziği, Edvar, Makam, Seyir, Şehnaz Makamı

ORIGINAL ARTICLE URL