Rusya Türkleri’nin İstiklal Mücadelesi Yolunda Teşkilatlanmaları: Türkistan Türk Gençler Birliği (1927-1943)

Authors : Tülay Köseoğlu

Pages : 877-906

Doi:10.30626/tesamakademi.1697900

View : 63 | Download : 34

Publication Date : 2025-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bolşeviklerin, iktidarlarının ilk yıllarında devraldığı Çarlık Rusyası toprakları üzerinde tam olarak hakimiyet kuramamış olmalarından dolayı Rusya İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan Rus olmayan milletlerin kurtuluşu için bir fırsat doğmuştu. Bu durumdan istifade etmek üzere harekete geçen Rusyalı Türk aydınlar devrimin ilk aylarında sosyalist sistem içerisinde millî devletlerini kurabileceklerine inandıkları için Türkistan’da kalmayı tercih etmişlerdi. Türkistan’ın farklı bölgelerinde muhtar hükümetler kurmayı başardılar; ilk olarak Orenburg’da, ardından Hokand’da (Hokand-Türkistan-Muhtariyeti) ve kuzey Türkistan’da (Alaş Orda Hükümeti) millî hükümetler kurdular. Söz konusu bu millî hükümetler farklı adlar altında ilân edilmiş olsalar da birbirlerinin ayrılmaz parçaları konumunda idiler. Kuruluş halinde olan bu millî hükümetler kısa sürede kızıl ordu güçleri tarafından dağıtılmışlarsa da bağımsız Türkistan fikrinin sağlam bir zemine oturmasını sağlamışlardır. Bu çalışma, Türkistan’da kurulan muhtar hükümetlerin Bolşevikler tarafından kısa sürede silah zoruyla ortadan kaldırılmalarının ardından Türkistanlı Türk aydınların bağımsız Türkistan mücadelesi yolunda nasıl örgütlendikleri ve kurdukları ilk teşkilatı olan Türkistan Türk Gençler Birliği’nin; Orta Asya Müslümanları Milli Avami İhtilal Cemiyeti’nden Türkistan Azadlık Cemiyeti’ne, ardından Türkistan Milli Birliği’ne ve sonrasında Türkistan Türk Gençler Birliği’ne dönüşme serüvenini kapsamaktadır. Çalışmada, Türkistan Türk Gençler Birliği’nin faaliyetlerine ilişkin haberler ve gerçekleşen olaylar, arşiv belgeleri ile birlikte sunulacağı gibi Birliğin faaliyetlerini yakından takip eden orijinal yayınlar ışığında konuya derinlik kazandırılmaya çalışılacaktır.
Keywords : Türkistan, Rusya Türkleri, Türkistan Milli Hareketi, Türkistan Türk Gençler Birliği

ORIGINAL ARTICLE URL