TUMBUL TEPE’DE YAPILAN ARKEOLOJİK KAZILAR BAĞLAMINDA GÜNEY KAFKASYA’DA SİONİ TİPİ ÇANAK ÇÖMLEĞİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Authors : Veli Bahshaliyev, Nezahat Ceylan

Pages : 9-24

Doi:10.22520/tubaar.1407621

View : 102 | Download : 93

Publication Date : 2024-06-28

Article Type : Review Paper

Abstract :Güney Kafkasya’da, Azerbaycan’da yapılan arkeolojik araştırmalar sonucunda Geç Kalkolitik döneme ait çok sayıda yerleşim keşfedilmiştir. Araştırmalar, Azerbaycan’ın Geç Kalkolitik Kültürü’nün kendine has özellikleri olduğunu, burada “Ovçular Tepe Kültürü” ile “Leyla Tepe Kültürü”nün oluştuğunu göstermiştir. Ancak tüm bunlara rağmen, Kafkasya araştırmalarıyla ilgilenen pek çok bilim insanı, Güney Kafkasya’nın Geç Kalkolitik Kültürü’nü, bazen genel olarak Sioni Kültürü, bazen Sioni-Çopi Kültürü, bazen Sioni çanak çömleği, bazen ise ders kitaplarında Sioni tipi yerleşimler olarak adlandırmaktadır. Son zamanlarda bu kültüre Sioni-Çopi-Ginçi Kültürü adı verilmiştir. Sioni Kültürü’nün Güney Kafkasya’nın Geç Kalkolitik Kültürü’yle eş anlamlı hale geldiği söylenebilir. Güney Kafkasya’da bulunan Geç Kalkolitik yerleşimlerinin incelenmesi, bunların mimari ve çanak çömleklerin özellikleri açısından birbirlerinden farklılık gösterdiğini ortaya çıkarmıştır. Sioni Kültürü’nün dönemi ve karakteristik özellikleri de tam olarak tanımlanmamıştır. Tumbul Tepe yerleşiminde ikinci gruba ait çanak çömlek bazı özellikleri itibariyle Sioni çanak çömleğine benzemektedir. Ancak araştırmalar bu tür çanak çömleğin ayrıca bir kültür değil, Geç Kalkolitik Çağ kültürün bir parçası olduğunu gösteriyor. Çanak çömleklerin bu kadar çeşitli olmasının nedeninin işlevsel amaçlarıyla ilgili olduğunu düşünüyoruz. Güney Kafkasya’daki bir grup Geç Kalkolitik yerleşimini Sioni-Çopi-Ginçi Kültürü adlandırmak mümkün olsa bile bunu Güney Kafkasya’nın tüm yerleşimlerine bağlamak bizce doğru değildir. Farklı dönemlerde ve farklı özelliklerdeki yerleşimlerde dağılım gören bu tür çanak çömleğin yerel özelliklerden dolayı birbirlerinden farklılık gösterdiğini belirtmek gerekiyor ki, bu da onların tek bir merkezden yayılmadıklarını kanıtlıyor.
Keywords : Güney Kafkasya, Nahçıvan, Sioni Kültürü, Tumbul Tepe, Geç Kalkolitik Çağ, çanak çömlek

ORIGINAL ARTICLE URL