Büyük Ağrı Dağı buzulları ve buzul jeomorfolojisi

Authors : Coşkun Kaya, Atilla Karataş

Pages : 23-38

Doi:10.17211/tcd.1585308

View : 184 | Download : 176

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :derinlikli bir buzul ve buzul jeomorfolojisi literatürü oluşmamıştır. Bu durum 5137 m yükseltiye sahip dağın zorlayıcı topografik ve meteorolojik koşulları ile güvenlik riski, ulaşım kısıtlılığı ve girişin izne tabi olduğu bölgeler içermesi gibi konjonktürel sebeplerden kaynaklanmıştır. İyileşen teknik imkânlar ve azalan güvenlik riskleri günümüzde sahada daha etkin ve kapsamlı bilimsel çalışmaların yapılabilmesine elverişli koşullar oluşturmuştur. Çalışma bu doğrultuda dağdaki buzul ve buzul jeomorfolojisine dair mevcut bilgilerin teyidi ve henüz açıklığa kavuşturulamamış lokal, olgusal meselelerin aydınlatılmasını hedeflemektedir. Literatürdeki bilgi ve bulgular saha çalışmaları, uydu görüntülerinin analizleri, paleo-ELA hesaplamaları ve morfometrik analizler ile ilintilendirilerek değerlendirilmiştir. Buna göre, Büyük Ağrı Dağı’nda paleo-kalıcı kar sınırı 3569 m, 2700 m seviyelerine kadar inen moren depoları gibi glasiyo-jeomorfolojik belirteçlere göre çizilen paleo-buzul alanı ise 70 km²’dir. Uydu görüntülerine dayalı analizlerde 1977’de 9,3 km² olan buzul alanının son 46 yılda 0,095 km²/yıl küçülme hızıyla %47 oranında daralarak 4,9 km²’ye düştüğü ve sahadaki buzulların 2070’te ortadan kalkacağı öngörülmektedir. Ancak yürütülen çalışmalarda sahada dört yeni döküntü örtülü buzul tespit edilmiştir. Çıplak buzullara oranla erime/çekilme direnci daha fazla olan döküntü örtülü buzullarla birlikte dağın güncel buzul alanı 8,11 km² olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla 20. yüzyıl başında ~15 km² olan buzul alanı dikkate alındığında küçülme hızı yıllık 0,055 km²’ye karşılık gelen buzulların %46’sının eridiği, %38’inin ise döküntü örtülü buzula evrildiği anlaşılmaktadır.
Keywords : Büyük Ağrı Dağı, buzul jeomorfolojisi, uzaktan algılama, buzullar

ORIGINAL ARTICLE URL