Karasu ve Murat Nehirlerinin mendereslenme dinamikleri: 1972–2022 dönemine ait morfometrik bir değerlendirme

Authors : İskender Dölek

Pages : 25-40

Doi:10.17211/tcd.1707663

View : 153 | Download : 322

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Doğu Anadolu Bölgesi\\\'nde yer alan Muş Ovası\\\'nı drene eden Karasu ve Murat nehirlerinin menderesli kanal dinamiklerini, 1972–2022 yılları arasındaki zamansal ve mekânsal değişimleri temel alarak analiz etmektedir. Çalışmada, ArcGIS tabanlı morfometrik ölçümlerle kanal uzunluğu, menderes sayısı, sinüozite oranı, amplitüd ve dalga boyu gibi temel parametreler kullanılarak, nehirlerin evrimsel süreçleri nicel verilerle değerlendirilmiştir. Bulgular, her iki nehrin de ovanın düşük eğimli yapısına bağlı olarak doğal olarak menderesli akış karakteri gösterdiğini, ancak zaman içerisinde hem doğal süreçler (taşkınlar, sediman taşınımı) hem de beşerî müdahaleler (baraj inşaatları, kanal düzenlemeleri) sonucunda morfolojik değişimler geçirdiğini ortaya koymaktadır. Murat Nehri\\\'nin kuzey kolunda inşa edilen Alparslan I ve Alparslan II baraj yapılarının etkisiyle menderes aktivitesinde azalma ve kanal stabilizasyonu gözlenirken, batı kolunda daha yüksek menderes dinamikleri tespit edilmiştir. Karasu Nehri’nde ise 2008 yılında gerçekleştirilen kapsamlı yatak ıslahı müdahalesi, doğal menderes yapısının büyük ölçüde ortadan kalkmasına ve akım rejiminin değişmesine neden olmuştur. Elde edilen sonuçlar, nehir sistemlerinin doğal evriminin antropojenik müdahalelerle nasıl değişebileceğini ve bunun hem jeomorfolojik hem de ekolojik sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Çalışma, doğal ve yapay süreçlerin birlikte ele alınarak nehir morfodinamiğinin izlenmesi ve sürdürülebilir havza yönetimi stratejilerinin geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca elde edilen morfometrik veriler, taşkın risk analizi ve arazi kullanım planlaması gibi uygulamalarda karar destek mekanizmalarına katkı sunabilecek niteliktedir.
Keywords : Menderes, Muş Ovası, Morfometrik analiz, Nehir yönetimi, Baraj etkisi, İnsan müdahalesi, Sediman taşınımı, Taşkın riski

ORIGINAL ARTICLE URL