Orta Karadeniz Kıyı Kuşağında Karstlaşma ve Dolinlerin morfometrik Analizi, Ordu/ Türkiye

Authors : Eren Şatır, Ali Uzun, Faruk Aylar

Pages : 7-24

Doi:10.17211/tcd.1730843

View : 349 | Download : 916

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Dolinler, Türkiye karst morfolojisinin yaygın yer şekillerindendir. Ancak dolin morfometrisi ile ilgili yapılan çalışmaların Toros Dağları ve Sivas jips karstı sahasında yoğunlaştığı görülmektedir. Kuzey Anadolu Dağları’nda ise hem karstlaşmaya uygun kayaçların parçalar halinde olması hem de bitki örtüsü yoğunluğunun fazlalığı bu alandaki dolin morfolojisi çalışmalarının kısıtlı sayıda kalmasına neden olmuştur. Bu çalışma Orta Karadeniz Kıyı Kuşağı’ndaki Canik Dağları’nın doğu kesiminde yapılmıştır. Karadeniz kıyı kuşağı karstlaşma için uygun iklime ve yer yer uygun karstik kayaçlara sahiptir. Özellikle parçalar halinde izlenen kireçtaşları üzerinde iyi gelişmiş karstik şekillere rastlanır. Çalışma sahasındaki dolinlerin morfolojik özelliklerinin belirlenmesinde 1/25.000 ölçekli topoğrafya haritalarından yararlanılmıştır. Bu haritalarda tespit edilen toplam 240 dolinin en üstteki kapalı kontür çizgileri poligon olarak belirlenmiş ve bunun yardımıyla poligonların çevre uzunluğu ve alanları, uzun ve kısa eksenleri, uzun eksenin kuzeyle yaptığı açı (°), uzama oranları, yönelim açıları ile dairesellik indisleri hesaplanmıştır. Çizgiselliğin belirlenmesinde ise akarsu drenaj ağının genel özellikleri kullanılmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre yüksekliğe bağlı olarak en fazla dolin 326-350 m aralığında, en az sayıda dolin ise 476-550 m arasında tespit edilmiştir. Ayrıca dolin yoğunluğunun orta ve düşük yoğunlukta olduğu görülmektedir. Dolinlerin çizgisellikleri ise genel olarak KD-GB yönünde geliştiği tespit edilmiştir. Bu çalışmaya göre sahadaki dolinlerin oluşum, dağılış ve yönelimlerinde, litolojik birimlerin dağılışı, kireçtaşlarının fiziksel ve kimyasal özellikleri, topoğrafik eğim, yağış ve sıcaklık koşulları, jeomorfolojik evrim ile drenaj koşulları gibi faktörlerin daha fazla etkili olduğu sonucuna varılmıştır.
Keywords : Kireçtaşı, Karst, Dolin Morfometrisi, Karadeniz Bölgesi, Ordu

ORIGINAL ARTICLE URL