Dinsel Yorgunluk Ölçeği-(DYÖ): Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması

Authors : Mustafa Memiş

Pages : 75-106

Doi:10.59379/tdpd.1731108

View : 123 | Download : 192

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede, bireylerin dini baskı, müdahale ve yanlış yorumlamalar sonucunda karşılaşmaları muhtemel olan dinsel yorgunluk olgusunu ve bu olgunun düzeylerini ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir psikometrik değerlendirme aracının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçeğin oluşturulma süreci, araştırma için gerekli etik kurul onayının alınmasını müteakip konuya ilişkin literatürün kapsamlı biçimde incelenmesiyle başlatılmış ve araştırmacı tarafından beşli likert tipinde tasarlanmış 25 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Bu 25 maddenin “açıklık, gereklilik ve özgünlük” ölçütleri açısından uzman görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi sonucu, belirlenen niteliksel kriterleri karşıla-mayan 5 madde havuzdan çıkarılmıştır. Ölçek geliştirme aşamalarından biri olan ilk pilot uygulama, farklı demografik niteliklere sahip 207 üniversite öğrencisiyle gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler Açımlayıcı Faktör Analizi’ne (AFA) tabi tutulmuştur. İlişkili maddelerin belirlenmesinde Promax eğik döndürme tekniğinden yararlanılmış, faktör yükleri incelenerek bir madde analiz dışında bırakılmıştır. Kalan 19 maddeye yeniden AFA uygulanmış ve üç faktörden oluşan bir yapı saptanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması kapsamında gerçekleştirilen analizlerde ortaya çıkan faktörler, madde içeriklerine göre “Dinsel Baskı”, “Gün-delik Hayat” ve “İnanç İstismarı” biçiminde adlandırılarak üç alt ölçek elde edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliğini doğrulamak amacıyla pilot uygulamadan farklı 210 üniversite öğrencisiyle nihai çalışma yapılmış ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Analiz sonucunda faktör yükü 0,40’ın altında kalan bir madde bu aşamada ölçekten çıkarılmıştır. Bununla birlikte faktörler arası ilişkilerin 0,41 ile 0,70 arasında değiştiği, faktörlerin orta/yüksek düzeyde birbiriyle ilişki gösterdiği ve ölçeğe ait 18 madde ve üç faktörden oluşan yapının kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin güvenirliği, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı (0,72–0,81) ile test-tekrar test güvenirliği (r=0.77, p<0.05) yöntemleriyle değerlendirilmiş; ölçeğin belirli bir zaman aralığında istikrarlı bir yapıya sahip olduğu görülmüş ve güvenirlik düzeyi tatmin edici bulunmuştur. Sonuç olarak, geliştirilen 18 maddelik ve üç alt boyutlu “Dinsel Yorgunluk Ölçeği”nin bireyler için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ortaya konulmuş ve din psikolojisi alanında farklı örneklem gruplarıyla gerçekleştirilecek gelecekteki saha araştırmalarında da kullanılmasının uygun olacağı görülmüştür.
Keywords : Din psikolojisi, Dinsel yorgunluk, Ölçek geliştirme, Geçerlilik, Güvenirlik

ORIGINAL ARTICLE URL