Eski Türk Yazıtlarında Hayvan Adlarıyla Kurulmuş Kişi Adları Üzerine İncelemeler

Authors : Mihriban Aydın
Pages : 375-401
Doi:10.32449/egetdid.1754294
View : 327 | Download : 435
Publication Date : 2025-12-25
Article Type : Research Paper
Abstract :Kişi adları, bir milletin en eski çağlardan bugüne kadarki inanç sistemlerini, geleneklerini, yaşam biçimlerini yansıtması bakımından çok önemlidir. Özellikle inanç sistemlerinde değişiklik, kişi adları tercihlerini de etkilemektedir. Bu bağlamda Türklerin çok fazla inanç sistemi ile ilişki kurması, farklı coğrafyalarda hüküm sürmesi, doğal olarak ilk önce kişi adlarının değişmesine yol açmaktadır. Türklerin ilk yazılı belgeleri olarak kabul edilen Türk Runik harfli eski Türk yazıtları, bugün Avrasya’nın çok farklı bölgelerine yayılmış, sayısı beş yüzü aşkın metinlerdir. Bunların önemli bir bölümü dikili hatıra taşları iken bir bölümü ise kayalara ve günlük hayatta kullanılabilen türlü nesneler üzerine yazılmıştır. Bu metinler, Türk Dili alanı için olduğu kadar, başta tarih, kültür, arkeoloji, sanat, sosyoloji olmak üzere başka bilim alanları için de değerli bir hazine niteliğindedir. Bu nedenle yazıtlar dönemi Türkçesi bugün dünyanın birçok bölgesine dağılmış olarak yaşayan Türklerin sosyal, ekonomik, dinî yaşayışları hakkında ilk bilgileri vermektedir. Bu çalışmada eski Türk yazıtlarından elde edilen hayvan adlarıyla kurulmuş kişi adları üzerinde durulacaktır. Güçlü, değerli ve özellikle korkulan hayvanların kişi adı olarak tercih edilmesinin ilk örnekleri, hem dilbilgisi konuları bakımından incelenecek hem de yedi ve sekizinci yüzyıl Türk dünyasında o hayvanın değeri üzerinde değerlendirme yapılacaktır. On iki hayvanlı takvimde yer alan hayvan adlarıyla kurulup kurulmadığı, kişi adının metinlerde hayvan adı olarak geçip geçmediği konusuna da değinilecektir. Makale; yırtıcı olan ve yırtıcı olmayan hayvanlar olarak iki başlığa ayrılacak, elde edilen materyal ilgili bölümün altında alfabe sırası ile verilecektir.
Keywords : Eski Türkçe, Eski Türk yazıtları, Kişi adları, Hayvan adları, Onomastik

ORIGINAL ARTICLE URL