DİVAN ŞAİRLERİNİN GÖZÜYLE ALEVİ BEKTAŞİ İNANÇ SİSTEMİNİN SİMGE İSİMLERİNDEN SELMÂN-I FÂRİSÎ

Authors : Osman Kufacı
Pages : 171-198
Doi:10.60163/tkhcbva.1681319
View : 293 | Download : 495
Publication Date : 2025-12-18
Article Type : Research Paper
Abstract :Divan şiirinin kaynakları arasında dinî şahsiyetler önemli bir yer tutmaktadır. Osmanlı devlet ve toplum yapısının bunda etkisi vardır. Osmanlı şairleri İslam dininin önemli şahsiyetlerini şiirlerine konu etmiş, telmih sanatının imkânlarından yararlanarak çağrışım gücü zengin şiirler kaleme almışlardır. Bu şahsiyetler arasında değerlendirilebilecek Selmân-ı Fârisî de Hz. Peygamber döneminde ve sonrasında etkili ve sözü geçen bir sahabedir. Züht ve takvasıyla sahabeler arasında öne çıkmıştır. Zahitlerin temelini oluşturan Ashâb-ı Suffe içerisinde yer alması dolayısıyla Hz. Peygamber’in yanında bulunmuş, ona hizmet etme şerefine nail olmuştur. Hz. Peygamber’in saçını tıraş etmiş, bu yüzden berberlerin piri olarak görülmüştür. Hendek gazvesinde Medine etrafına hendekler kazılması fikrini o ortaya atmıştır. Hz. Ali’nin ihdas ettiği ve başkanlığını yaptığı kırklar meclisinin bir üyesidir. Ayin-i Cem ritüellerinde süpürgecilik yapmıştır. Halifelik meselesinde Hz. Ali tarafını seçmiştir. Alevi- Bektaşi inancına göre bu dünyada Hz. Ali’nin samimi bir dostu, ahirette ise onun hizmetçisidir. Hz. Ali de onu halifesi olarak tayin etmiştir. Ehl-i Beyt’i sevenler ve samimiyetle bağlı olanlar Selmân’ın da aralarında bulunduğu dört kişiyi çâr-yâr (dört dost) olarak adlandırırlar. Divan şairleri Hz. Peygamber döneminde ve sonrasında icraatları ve görüşleriyle adından söz ettiren Selmân-ı Fârisî’yi şiirlerinde ele alıp çeşitli imgeler kurgulamışlardır. Çalışmada 340 divanda Selmân’a yönelik okumalar yapılmıştır. Şairlerin Selmân ile ilgili ön plana çıkan kullanımları başlıklar hâlinde incelenmiştir. Böylelikle Selmân-ı Fârisî’nin Divan şiiri estetiğindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır
Keywords : Eski Türk Edebiyatı, Selmân-ı Fârisî, Alevi Bektaşi Kültürü, Ehl-i Beyt, Divan Şiiri

ORIGINAL ARTICLE URL