ABDAL TOPLULUKLARDA RİTÜEL OLARAK KURBANIN TOPLUMSAL İŞLEVİ

Authors : İlknur Şimşek, Hayati Beşirli

Pages : 199-226

Doi:10.60163/tkhcbva.1698479

View : 292 | Download : 423

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :Toplumlar; üyeleriyle yürüttükleri toplumsal eylemler ve bu eylemlerin anlamlandırma süreçleriyle varlıklarını sürdürmektedir. Toplumda tekrar edilen pratikler törenselleştiğinde ritüel haline gelirler. Ritüeller kolektif zihin ile kolektif beden arasında, kutsal ile kutsal olmayan arasında, hayal edilen ile gerçek dünya arasında köprü kurmanın bir yoludur. Toplumsal olarak inşa edilmiş bu köprüyü ayakta tutan ise ritüellerin sağladığı işlevlerdir. Araştırma kapsamında kurban sungusu Abdal toplulukları özelinde değerlendirilmiştir. Kurbanın, Alevi-Bektaşi inancına mensup olan Abdal topluluklardaki işlevi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmada kanlı ve kansız olarak gruplandırılmış kurban sungusu, Alevi-Bektaşi inanç sisteminin temel yapıtaşları olan; ocak sistemi, on iki hizmet, cem ritüeli ekseninde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sürecinde, söz konusu yapı taşlarının kurban ritüeli ile ilişkisi ve bu ilişkinin toplumsal olarak karşıladığı işlevler ele alınmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemi ile yürütülmüş olup, araştırma deseni olarak etnografik desen tercih edilmiştir. Örneklem, olasılıklı olmayan örneklem yöntemlerinden kartopu örneklem ile oluşturulmuştur. Araştırma verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla derinlemesine görüşme ve katılımcı gözlem teknikleri ile toplanmıştır. Verilerin analizinde önceden belirlenen temalar doğrultusunda betimsel analiz ve içerik analizine başvurulmuştur. Araştırmanın ana sorunsalı, Abdal topluluklarda gerçekleştirilen kurban ritüelinin hangi toplumsal işlevleri yerine getirdiğinin değerlendirilmesidir. Bu doğrultuda, Alevi-Bektaşi inanç sistemindeki ocak yapılanması esas alınarak üç farklı Abdal ocağından -Mazlum Abdal Ocağı, Tozlu Ocağı ve Kara Yağmurlu Ocağı- toplam 11 katılımcı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda katılımcıların Alevi-Bektaşi ritüellerinde aktif olarak hizmet yürütüyor olmaları da dikkate alınmıştır. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde Abdal topluluklarda kurbanın bir inanç pratiği olmasının yanı sıra; kutsal ile bağ kurma, teolojik anlatıları sürdürme, kriz anlarını telafi etme, kolektif hafıza-bilinç-kimlik yaratımı, toplumsal dayanışmayı sağlama-sürdürme, mevcut teşkilalanma ve hiyerarşiyi sürdürme işlevlerini karşıladığı görülmüştür. Ayrıca modernleşme, kentleşme, genç kuşakların ritüellere katılımındaki azalmanın kurban ritüelinin sürekliliğini olumsuz etkileyen faktörler arasında yer aldığı tespit edilmiştir.
Keywords : Alevilik-Bektaşilik, Abdallar, Kurban, Ritüel, Toplumsal İşlev

ORIGINAL ARTICLE URL