Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim

Authors : İrfan İnan, Murat Turan, Mehmet Bingöl

Pages : 365-373

Doi:10.19159/tutad.1752901

View : 270 | Download : 581

Publication Date : 2025-10-31

Article Type : Review Paper

Abstract :Gezegenin insan kaynaklı müdahaleleri sonucu maruz kaldığı küresel ısınmaya bağlı olarak gelişen iklim değişikliği, Dünya Meteoroloji Örgütü’nün verilerine göre, 2024 yılında 1.5 °C küresel artış oranıyla şimdiye kadar kaydedilen en sıcak yıl olarak ilan edilmiştir. Dünya Meteoroloji Örgütü’nün 2025 verilerine göre ise küresel ortalama sıcaklık, sanayi öncesi döneme (1850-1900) kıyasla yaklaşık 1.55 ± 0.13 °C daha yüksek ölçülmüştür. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre, hayvancılık sektörü, yıllık yaklaşık 7.1 gigaton karbondioksit eşdeğeri (CO₂-eq) sera gazı salımı ile toplam insan kaynaklı emisyonların yaklaşık % 14.5’ini oluşturmaktadır. Toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık % 44’ü geviş getiren hayvanlarda gerçekleşen enterik fermantasyon sonucu oluşan metan (CH₄), % 23.3’ü gübre yönetimindeki yetersiz uygulamalardan kaynaklanan CH₄ ve nitröz oksit (N₂O), % 9’u ise yem üretimi ve arazi kullanımına bağlı emisyonlardan oluşmaktadır. Çiftlik hayvanları arasında en yüksek emisyon payı sığırlara (% 62) ait olup, bunu domuzlar (% 14), tavuklar (% 9), mandalar (% 8) ve koyun-keçiler (% 7) izlemektedir. Koyun ve keçilerin etkisinin düşük olmasında, serbest hayvancılık uygulamaları ve doğal mera alanlarına dayalı beslenme sistemi etkili olmaktadır. İklim değişikliği; ısı stresine bağlı verim kayıpları, hayvansal ürünlerin besin kalitesinde azalma, hayvanlarda üreme performansının düşmesi, hayvan refahının olumsuz etkilenmesi, zoonoz hastalıklarda artış ve bu hastalıkların vektörel yayılımına zemin hazırlamaktadır. Aynı zamanda mera kalitesinde bozulma, yem bitkilerinin azalması, ekonomik tarımsal sürdürülebilirliğin ve küresel gıda güvenliğinin tehdit altına girmesi gibi çok yönlü olumsuzluklara yol açmaktadır. İklim değişikliği, hayvansal üretimi olumsuz etkilerken hayvansal üretim kaynaklı sera gazı emisyonları da iklim değişikliğini doğrudan tetiklemekte ve bu döngü, çift yönlü bir nedensellik ilişkisini ortaya çıkarmaktadır. Bu diyalektik ilişki endüstriyel hayvancılık sistemlerinde yapısal dönüşüm ihtiyacını gündeme getirmekte ve ekolojik temelli, doğal üretim modellerine geçişi zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, iklim değişikliğinin hayvansal üretim üzerindeki etkilerini ve hayvancılık kaynaklı sera gazı emisyonlarının küresel ısınmaya katkısını bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmektir.
Keywords : İklim değişikliği, hayvansal üretim, karbon ayak izi, sera gazları, sürdürülebilirlik

ORIGINAL ARTICLE URL