Çağdaş Heykelde Tekinsizin Retoriği

Authors : Banuhan Refika Ulusoy

Pages : 651-674

Doi:10.55004/tykhe.1658519

View : 52 | Download : 115

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Tekinsiz, tanıdık olmayan, eve ait olmayan, yabancı anlamına gelen bir terim olarak, belirsiz, güvenilmez, yer yer ürkütücü durumları tanımlamak için kullanılır. Modern çağa kadar tekinsizlik, kişiye dışarıdan müdahale eden mitolojik (tanrılar, canavarlar, ruhlar, şeytanlar, periler gibi) varlıklarla açıklanmıştır. Ancak 19. yüzyılda psikanalizin gelişimiyle bilinçdışına yani bizzat kişinin içsel dinamiklerine ait bir unsur olarak değerlendirilmeye başlanmıştır. Estetik temelde değerlendirilmesi gereken bir durum olarak görülen tekinsiz kültürle doğrudan bağlantılıdır. Bu sebeple hem psikoloji ve sosyoloji hem de kültür ve estetiğe içkin olan sanatın temel kavramlarından biridir. Bu doğal ilişki tekinsizi, sanatçının anlatım repertuarındaki en etkili motiflerden biri haline getirir. Çünkü sanat bilincin olduğu kadar bilinçdışının da somutlaşmış göstergesidir. Gündelik yaşamda gerçekleşen tekinsiz etki sanat yapıtlarında çok daha yoğun deneyimlenir. Çağımızda genetik, sanal gerçeklik ve yapay zekâ gibi yeni teknolojiler sonucu değişen gerçek ile hakikat ilişkisinde tekinsiz, uyarıcı bir semptom işlevi kazanmıştır. Tekinsizin aktarımında, çağdaş heykel sanatçılarının görsel anlatımı güçlendirmede yeni teknik ve malzemelere ek olarak kullandığı yöntemlerden biri de görsel retoriktir. Araştırmanın amacı tekinsizin aktarımında retoriğin işlevini ve etkisini saptamaktır. Çalışmanın ilk bölümünde retorik ve görsel retoriğin figürleri açıklanmış, ikinci bölümde tekinsiz kavramı ve tetikleyici mekanizmaları incelenmiş, son bölümde ise çağdaş heykel sanatı örnekleri üzerinden tekinsizin retorik metoduyla aktarımı anlatılmıştır.
Keywords : Tekinsiz, Çağdaş Sanat, Heykel, Psikoloji, Retorik.

ORIGINAL ARTICLE URL