Notes On The Concept Of Warner (Khāṭir) In Basrian Muʿtazilite Theology

Authors : Orhan Şener KOLOĞLU

Pages : 1-15

View : 36 | Download : 12

Publication Date : 2018-08-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Basra Mutezilesi’nde hâtır kavramı özellikle insanın mükellef kılınmasını sağlayan bir unsur olarak düşünülmüştür. Hâtır mükellefte korku oluşturarak onu Allah’ın varlığı hakkında düşünmeye sevk eder. Basra Mutezilesi’nde hâtır ın mahiyeti üzerinde iki temel görüş ortaya çıkmıştır: İlki Ebû Ali el-Cübbâî’nin savunduğu hâtır ın itikat yahut zan olduğu yönündeki görüş, ikincisi ise Ebû Hâşim el-Cübbâî’nin savunduğu hâtır ın kelâm olduğu yönündeki görüştür. Mutezilîler bunun yanında hâtır ın hasen olabilmesi için taşıması gerekli şartları da tartışmışlardır. Buna göre hâtır ; nazar ın terk edilmesine yönelik korku içermeli, nazar ın niçin vacip olduğunu ifade etmeli, nazar sebebiyle vacip olan diğer hususların da vücûbiyetini içermeli ve vacip kıldığı bilgileri belirli bir sıra içerisinde ifade etmelidir. Ayrıca Mutezilîler zıt bir hâtır ın, yani marifetullaha götüren nazar ın vücûbiyetini kaldıracak bir hâtır ın mümkün olup olmadığını da tartışmışlardır. Teorik olarak bunu mümkün olduğu yönündeki görüşler bulunsa da, pratikte bunun mümkün olmadığını belirtmişlerdir.
Keywords : Basra Mutezilesi, Akıl Yürütme Nazar, Hâtır, Ebû Ali El Cübbâî, Ebû Hâşim El Cübbâî

ORIGINAL ARTICLE URL