SELANİK ÖRNEĞİYLE TÜRK ŞEHİR GELİŞİMİNİN BALKANLARA YANSIMASI

Authors : Betül Özcan Balkır

Pages : 15-52

Doi:10.53838/ankarad.1735977

View : 92 | Download : 105

Publication Date : 2025-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, Anadolu’da uygulamalarını hemen bütün kentlerde gördüğümüz şehir gelişiminin, Balkanlardaki yansımaları Selanik örneği üzerinden incelenmektedir. Selanik, Kuzey Yunanistan’ın Termaikos Körfezi’ne açılan bir liman kenti olarak, antik çağlardan beri ticari olarak önem arz etmektedir. İlk defa 1380’de Türklerin eline geçen şehir, zaman zaman Bizans’la el değiştirse de 1430 yılında II. Murat tarafından kesin olarak Osmanlı topraklarına katılmıştır. Fetih sonrasında Osmanlı Devleti’nin iskân politikaları doğrultusunda Anadolu’dan gönüllü veya zorunlu göçler sayesinde tipik bir Osmanlı-Türk şehri kimliği kazanmıştır. Şehrin tanımı, “cuması kılınmalı, kadısı bulunmalı, pazarı kurulmalı ve hamamı olmalıdır”. Bu düstur Anadolu’daki gibi Osmanlı’nın fethettiği diğer bölgelerde, özellikle de Balkanlarda da uygulanmıştır. Balkanlarda Türk kent gelişimi, Anadolu’daki diğer kentlerden farksızdır. Selanik, kozmopolit yapısına rağmen, özellikle kuzey kesimlerinde, bu gelişimi yansıtan tipik Türk kenti görünümündedir. Osmanlı şehrinin çekirdeğini meydana getiren büyük camiler, bedestenler, hamamlar gibi kamusal yapılar etrafında mahalleler gelişmiştir. Her mahallenin de cami, dükkân, çeşme, hamam gibi yapıların bulunduğu kendi merkezleri vardır. Selanik’te, kamu yapılarında 19. yüzyılın ortalarına kadar Erken ve Klasik Osmanlı mimari üslubu hâkimdir. Konutlar ise klasik Anadolu iç sofalı Türk evi plan şemasında inşa edilmiştir. 1870’lerden itibaren Batılı şehircilik unsurlarını bünyesine katmıştır. Selanik’in Türklerin elinden çıkması ve mübadele sonrası Türklere ait birçok eser devlet eliyle yok edilmiştir. Selanik’te inşa edilmiş yaklaşık 411 yapıdan günümüze ulaşabilen az sayıdaki eser, Selanik’in Türk Şehri olarak gösterdiği gelişimi evreleri hakkında fikir vermektedir.
Keywords : Selanik, Türk Şehir Gelişimi, Mimari, Osmanlı İskân Politikası, Balkanlar

ORIGINAL ARTICLE URL