DİN VE VİCDAN ÖZGÜRLÜĞÜ GÖRÜNÜMLERİNDE TAKDİR MARJI DOKTRİNİ (İDARİ YARGI İÇTİHATLARIYLA)

Authors : Ezgi Kızılkaya Doğru

Pages : 137-180

Doi:10.30915/abd.1480219

View : 86 | Download : 93

Publication Date : 2024-10-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesindeki hukuki normların iç hukuka yerleştirilmesi yani esasları yerleştirme aşaması ve süreç temelli denetim yöntemi ile ulusal otoritelerin sözleşme taahhütlerini yerine getirmesini sağlayabilmek amacıyla yaşayan belge doktrini doğrultusunda ikincillik ilkesini ve bu ilkenin işlevsel bir aracı olan takdir marjına içtihatlarında yer vermiştir. İçtihadi bir kavram olan takdir marjı doktrini, 15 no.lu protokol ile Sözleşmede metinsel olarak yerini almıştır. Bu protokol ile Sözleşme ve ek protokollerde tanımlanan hak ve özgürlükleri koruma sorumluluğunun ikincillik ilkesi gereğince öncelikle sözleşmeci devletlere ait olduğu ve sözleşmeci devletlerin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin denetleyici yargı yetkisine tabi olan takdir marjına sahip oldukları Sözleşmenin önsözünün sonuna eklenmiştir. Takdir marjı kavramı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne taraf devletlere Sözleşmenin standartlarını uygularken kendi ulusal koşullarını dikkate almaya izin veren takdir ölçüsünü belirtmek için kullanılmaktadır. Sözleşmeci devletin olgusal durumları değerlendirmede Sözleşmede yer alan hükümleri uygulamada sahip olduğu serbestiyi ifade etmektedir. Zira Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf 46 devlet bulunmaktadır. Sözleşmeci devletlerin dilleri, dinleri, kültürleri, ideolojileri çeşitlilik içermektedir. Bu nedenle sözleşmeci devletler, din ve inanç özgürlüğü gibi Avrupa konsensüsünün bulunmadığı konularda geniş bir takdir marjına sahiptir. Ancak ulusal makamların takdir marjının denetimi ulusal yargı makamları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin denetimi ile el ele yürümektedir. Bu çalışmada birinci bölümde takdir marjı doktrinin terminolojisi, kapsamı ve ilişkili olduğu insan hakları ilkeleri ele alınacaktır. İkinci bölümde ise din ve vicdan özgürlüğü kapsamında dini semboller ve takdir marjı konusu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi ve idari yargı içtihatlarında ele alınacaktır. Böylece ikincillik ilkesi doğrultusunda takdir marjı tanınan dini sembollere ilişkin konularda sözleşmeci devlet olarak temel hak ve özgürlüklere yapılan müdahalelerde, ulusal yargı makamı olarak idari yargı içtihatlarının sözleşmeci devletin yani davalı idarenin taahhütlerini yerine getirip getirmediğini denetleme kriterlerini ortaya çıkarmak amaçlanmaktadır. Zira ikincillik ilkesi ve takdir marjı, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında ihlalleri önlemekte birincil yükümlülüğü sözleşmeci devletlerin ulusal makamlarına yüklemektedir. Bu nedenle takdir marjı kapsamında ulusal yargı makamı olarak idari yargı içtihatlarının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarının denetimi ile el ele yürüyüp yürümediği ele alınacaktır.
Keywords : Takdir Marjı, İkincillik ilkesi, Avrupa Konsensüsü, Orantılılık, Dinsel Semboller, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi, Türk İdari Yargı İçtihatları

ORIGINAL ARTICLE URL