YAŞAMIN ÖZEL DÖNEMLERİNİN VAZGEÇİLMEZİ YUMURTA: SİİRT VE İLÇELERİ ÖRNEĞİ

Authors : Hilal Otyakmaz Aydin, Aynur Koçak

Pages : 204-218

Doi:10.61729/uhad.1323055

View : 194 | Download : 287

Publication Date : 2023-11-30

Article Type : Review Paper

Abstract :Yumurta, içerisinde barındırdığı zengin vitamin ve mineraller açısından temel bir besin kaynağıdır. Bu zenginlikten ötürü; can verme, verimlilik, bereket, koruma, yenileme gibi birçok sembolik özelliğe sahiptir. Yumurta yatay ve dikey sembolizme bağlı olarak merkezi konumda çoğul üremenin özelliğine sahiptir. Yumurtanın kabuğu dahi, nazardan, bolluğa berekete, büyüsel uygulamalardan halk hekimliğine kadar farklı hususlarda insanlığa çare olmuştur. Yumurtaya yüklenen semboller fazladır. Hayatın her safhasında yumurta karşımıza çıksa da özellikle hayatın başlangıcı ve devamı ekseninde ön plandadır. Bu çalışmada; doğum ve yaşam bütünlüğünde yumurtanın sembolik ve işlevsel yorumlarına dair inanış ve uygulamalar, kadim kültürün geleneksel dokusunu, somut ve somut olmayan kültürel mirasın taşıyıcılığını ve aktarımını sağlayan Siirt ve ilçeleri örneklemi üzerinden aktarılacaktır. Siirt merkez ve ilçelerinde yumurtaya yüklenen inanca yönelik manalar sonucunda yapılan uygulamalar çalışmanın içeriğini zenginleştirmiştir. Bu uygulamaların içeriğinde "geçiş dönemleri (doğum, bebeklik ve çocukluk, evlilik) ve özel dönemler (kutlama, sağaltım ve kötüyü yok etme) olarak yer alan yumurtayla ilgili inanış ve pratikler mezkûr başlıkların oluşmasına katkı sağlamış ve bu başlıklarda yumurtanın işlevselliği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda Siirt ve ilçelerinde yapılan saha çalışmasında "yarı yapılandırılmış mülakat ve gözlem teknikleri (doğal-yapay)” nden faydalanılarak 21 kaynak kişiyle görüşülmüştür. Yumurta yapısı ve içeriğine bağlı işlevsel özellikleriyle birlikte bağlam merkezli halk bilimi kuramlarından "işlevsel halk bilimi kuramı” çerçevesinde değerlendirilmiştir. Siirt ve ilçelerinde somut olmayan kültürel miras içerisinde yer alan yumurtaya dair halk inanış ve uygulamalarından unutulan veyahut yazılı kültür haline getirilemeyen (dağınık haldeki) bu değerleri, yapılan saha çalışmasıyla kayıt altına almak, sözlü kültür ortamından yazılı kültür ortamına aktararak nesiller arasındaki iletişimi sağlamak ve ileriki saha çalışmalarına örnek teşkil etmek amaçlanmaktadır.
Keywords : Yumurta, Geçiş dönemleri, Özel dönemler, Halk inanışları ve ritüeller, Siirt

ORIGINAL ARTICLE URL