ANNE CONWAY’İN KARTEZYEN TÖZ DÜALİZMİNE YÖNELİK REDDİYESİNİN ÖZGÜNLÜĞÜ

Authors : S Atakan ALTINÖRS

Pages : 98-109

View : 45 | Download : 11

Publication Date : 2022-10-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Filozoflar arasında cereyan etmiş töz hakkındaki tartışmalar bakımından, günümüze Yeniçağ’dan hayli zengin bir literatür miras kalmıştır. Söz konusu literatürde, Hobbes, Descartes, Leibniz, Locke, Spinoza gibi dönemin meşhur filozofların eserleri öne çıkmaktadır. Kaleme almış olduğu tek eseriyle Anne Conway’in adı ise meşhur olmamıştır. Oysa Conway bu onto-teolojik eserinde, Kartezyen düalist metafiziğe yönelik güçlü bir reddiye ortaya koymuştur. Biri maddî, diğeriyse gayrimaddî-spiritüel olmak üzere, birbirinden apayrı iki tür tözün mevcut olduğuna dair Kartezyen fikri eleştirmiştir. Conway’in düalizm bağlamında eleştiri oklarını açıkça yönlendirdiği Descartes dışında, hedef tahtasına yerleştirdiği ikinci bir filozof da vardır: Conway’in yakın dostu Henry More. “Ateizme karşı panzehir” başlığıyla kaleme aldığı risâlesini Conway’e ithaf etmiş olan More, âtıl madde ve aktif gayrimaddî ruh [spirit] olmak üzere iki tür töz bulunduğuna inanır. Conway düalizm eleştirisine, yurttaşı Hobbes’un saf maddî töz inancını dayanak almamıştır. Conway’e göre tek tür töz vardır ve o ne saf spiritüeldir ne de saf maddî. Ne materyalist ne de spiritüalist bir pozisyonda duran Conway açısından “maddî” ve “spiritüel” denen şeyler, aslında sadece ikisinden birinden ibaret olmayan tek bir tür tözün farklı “hâller”idir. Makelemizde Conway’in fikirleri ile Leibniz’in ontolojisi arasındaki benzerliğe ve farklılığa da değineceğiz. Böylece, makalemizin sonuç bölümünde, yaşadığı çağın önde gelen filozoflarının töz anlayışları karşısında Conway’in özgün pozisyonunu belirginleştirmeye çalışacağız.
Keywords : Yeniçağ felsefesi, ontoloji, zihin felsefesi, töz problemi, zihin beden problemi

ORIGINAL ARTICLE URL