ÇAĞATAY TÜRKÇESİ VE KLASİK EDEBİYAT GELENEĞİYLE YAZILMIŞ İKİ NA‘T-I ŞERİF

Authors : Ramazan Çelik

Pages : 383-402

Doi:10.59182/tudad.1714373

View : 77 | Download : 62

Publication Date : 2025-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk edebiyatında Hz. Peygamber (sav) sevgisi ile yazılmış şiirler önemli bir yere sahiptir. Onunla alakalı sîret, miraciyye, mevlid gibi tahkiyeli anlatımı ön planda olan manzumelerin yanında edebî yönü güçlü na‘tlar da yazılmıştır. İslam edebiyatlarında Hz. Peygamber’i methetmek, ondan şefaat talep etmek, onun güzel vasıflarını anlatmak maksadıyla yazılan şiirlere na‘t adı verilmiştir. Na‘tlar ilk olarak Arap edebiyatında görülmüş ardından Fars ve Türk edebiyatlarına geçmiştir. Bu şiirler, Osmanlı sahasında gelişen klasik Türk şiiri geleneğinde olduğu gibi Doğu Türkçesi ile yazılan metinlerde de görülmüştür. Çalışmada, Çağatay Türkçesi ile biri muhammes diğeri müseddes nazım şekliyle yazılmış iki na‘t incelenmiştir. Herhangi bir çalışmaya konu olmayan ve yazılı kaynaklarda şimdiye kadar rastlanmayan na‘tlardan birincisi Muharrem Şah adlı kimliği henüz tespit edilemeyen bir şaire, diğeri ise Meşreb’e (ö. 1711) aittir. Çalışma ile Hz. Peygamber sevgisinin Doğu Türkleri arasında nasıl ma‘kes bulduğu irdelenmeye çalışılmıştır. Şefâat-nâme türüne ait özellikleri de barındıran her iki na‘t şekil, muhteva, dil ve anlatım özellikleriyle incelenmiştir. Çalışmanın sonunda transkripsiyon alfabesi ile na‘tların orijinal metinleri ve bu metinlerin günümüz Türkçesine aktarılmış hâli verilmiştir. Bu vesile ile Çağatay Türkçesiyle kaleme alınan ve yazılı kaynaklarda rastlanmayan iki na‘t-ı şerif, ilim âleminin istifadesine sunulmuş ve bu alandaki literatüre katkı sağlamaya çalışılmıştır.
Keywords : Klasik Türk Edebiyatı, Çağatay Türkçesi, Muharrem Şah, Şah Meşreb, Manzum Dinî Türler, Na‘t, Şefâat-nâme.

ORIGINAL ARTICLE URL