LUĠĀT-I TÜRKİYYE’NİN YAYIMI ÜZERİNE GÖRÜŞLER

Authors : Mustafa Argunşah

Pages : 1-22

Doi:10.30563/turklad.1644497

View : 116 | Download : 103

Publication Date : 2025-06-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Kerküklü Hacı Abdullah Sâfî tarafından 19. yüzyılın sonlarında Kerkük’te yazılmış bir sözlük olan Luġāt-ı Türkiyye, çok zengin bir söz varlığına sahiptir. Sözlükte, Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve Çağatay Türkçesinin yanı sıra Türkiye ve Irak Türkmen ağızlarından derlenmiş dört bin dolayında kelime bulunmaktadır. Bu kitap, Dr. Önder Saatçi ve Necat Kevseroğlu tarafından Arap alfabesinden Latin alfabesine çevrilerek 2024 yılında yayımlanmıştır. Eserin tıpkıbasımının da yer aldığı bu yayımda birtakım yanlış okuma ve değerlendirmeler bulunmaktadır. Bu makalede önce sözlük tanıtılmış, özgün bir dile sahip olan mukaddime bölümü alıntılanmış, daha sonra sözlüğün kaynakları tespit edilmiş, yazarın Türk ve Türkman adlarının anlam ve kökeni ile ilgili görüşleri aktarılmıştır. Çalışmanın esas bölümünde, kitapta tespit edilen yanlışlık ve eksiklikler yedi başlık altında ele alınmıştır. Birinci olarak yanlış okunduğu tespit edilen kelimeler, bunların doğru biçimleri ve kaynakları gösterilmiştir. Daha sonra sözlükte madde içinde yer aldığı hâlde tablo hâlinde verilmemiş Türkçe kelimelerin bir listesi yapılmıştır. Devamında, sözlük yazarının madde başlarını tanımlamadan vermekle yetindiği eş anlamlılarına dikkat çekilerek örnekler verilmiştir. Ayrıca tanımların içinde madde başıyla ilgili verilen başka kelimelerin bir bölümü tablo olarak gösterilmiş, son bölümlerde eserin yayımında yazar ve yayıncılardan kaynaklanan hatalar belirtilmiştir.
Keywords : Luġāt-ı Türkiyye, Çağatay Türkçesi, Kerkük ağzı, eleştiri, yanlış transkripsiyon

ORIGINAL ARTICLE URL