ARKALIK BATIR VE BAZAR BATIR JIRLARININ ARAP VE KİRİL HARFLİ METİNLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

Authors : Bayan Bashbayeva, Ali Akar

Pages : 139-148

Doi:10.30563/turklad.1690692

View : 49 | Download : 46

Publication Date : 2025-06-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Kazak tarihî jırları, Kazak tarihi ve edebiyatının önemli edebî eserlerinden biridir. Tarihî jırların çoğu Arap harfleriyle yazıya geçirilmiş ve daha sonra Kiril harfli Kazak alfabesine aktarılmıştır. Bu jırlardan Bazar Batır ve Arkalık Batır, XIX. yüzyılın Kazak toplumunun siyasi, tarihî ve sosyal durumlarını anlatan önemli metinlerdir. Bazar Batır jırı, şimdiye kadar çok az incelenen jırlardan biridir. Bu jır Arap harfli orijinal metninden Kiril harflerine aktarılmıştır. Bu aktarmada çeşitli alfabe ve dil sorunları ortaya çıkmıştır. Bunların nedeni, XIX. yüzyılda kullanılan temel bir alfabenin olmaması, alfabedeki harflerin birkaç kere değişmesi ve her yazar ve her yayınevi tarafından farklı harflerin kullanılmasıdır. Çünkü Kazak dili için kullanılan Arap alfabesi bu dildeki bazı sesleri karşılayamamıştır, birkaç ses aynı harfle gösterilmiştir. Bunun yanında, farklı sebeplerden dolayı Arap harfli metni Kiril harfine aktarmada bazı kelime değişiklikleri, bazı seslerin farklı okunması, satırların aktarılmadan bırakılması gibi sorunlar görülmüştür. Bu makalede Bazar Batır ve Arkalık Batır jırlarının Arap ve Kiril harfli metinleri karşılaştırılarak özellikleri ve farklılıkları tespit edilmiştir ve metin aktarmada karşılaşılan sorunlar incelenmiştir. İnceleme sırasında yalnızca Arap harflerinden Kiril harfli alfabeye aktarmadaki farklılıklar değil, iki alfabeyle yazılmış nüshaların yazım özellikleri de ele alınmıştır. Bazar Batır jırının Almatı Ortalık Ğılım Kitaphanası’nın Sirek Kitaptar Korı’nda Ş.358 numarada kayıtlı olan, Bedel Tursınbayev’in yazıya geçirdiği Arap harfli metni ve yüz ciltten oluşan Babalar Sözü’nün 60. cildinde yayımlanan Kiril harfli nüshaları; Arkalık Batır jırının da Almatı Ortalık Ğılım Kitaphanası’nın Koljazbalar Bölimi’nde Ş.546 numarada kayıtlı olan, Ertay Kulsariyev’in Arap harfli metni ve yüz ciltten oluşan Babalar Sözü’nün 61. cildinde yayımlanan Kiril harfli nüshaları karşılaştırılmıştır.
Keywords : Kazak edebiyatı, Kazak dili, Kazak tarihî jırlar, Bazar Batır jırı, Arkalık Batır jırı

ORIGINAL ARTICLE URL