KARAGÖZLÜ, SAVAŞ VE MUSA SALAN (2022). KİTĀBU BULĠATU’L-MUŞTĀḲ Fİ LUĠATİ’T-TURK VE’L-ḲIFÇĀḲ KASTAMONU NÜSHASI (GİRİŞ-İNCELEME-TIPKIBASIM-TRANSKRİPSİYON-DİZİN)

Authors : Mislina Derdiyok

Pages : 223-233

Doi:10.30563/turklad.1691845

View : 261 | Download : 156

Publication Date : 2025-06-20

Article Type : Other Papers

Abstract :1250-1517 yılları arasında hüküm süren Memlük Devleti’nde, Mısır ve çevresindeki Türklerin yönetimdeki önemli etkisi, Arap toplumunda Türkçe öğrenme ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu ihtiyaca yönelik olarak Arapça-Türkçe sözlükler yazılmış, bunlardan biri de Cemâlu’d-dîn Abdullah et-Türkî’ye ait Kitābu Bulġatu’l-Muştāḳ fi Luġati’t-Turk ve’l-Ḳıfçāḳ adlı sözlüktür. Bu sözlüğün bilinen tek nüshası, Paris Bibliotheque Nationale’dedir ve bu nüsha üzerine Polonyalı Türkolog Ananiasz Zajaczkowski çalışmıştır. Zajaczkowski, bu çalışmasını iki ayrı cilt halinde (1954, 1958) yayımlamıştır. Gülhan al-Türk, sözlüğün dil özelliklerini doktora tezinde (2012) incelemiş ve sözlük içindeki alıntı kelimeler üzerine bir makale (2018) yayımlamıştır. 2022 yılında Savaş Karagözlü ve Musa Salan tarafından Kastamonu’da tespit edilen ikinci bir nüsha, Kitābu Bulġatu’l-Muştāḳ Fi Luġati’t-Turk Ve’l-Ḳıfçāḳ Kastamonu Nüshası (Giriş–İnceleme–Tıpkıbasım–Transkripsiyon–Dizin) adıyla Türkoloji dünyasına kazandırılmıştır. Bu nüsha, Paris nüshasındaki 71 sözcüğe ek olarak 759 yeni sözcük tanıklaması içermektedir. Kastamonu nüshasında yer alan söz varlığı, Paris nüshasına kıyasla hem nicelik hem de nitelik bakımından farklılık göstermektedir. Ayrıca sözlükte Oğuz ve Kıpçak lehçelerine ait unsurlar da yer almaktadır. Bu tanıtım yazısı, iki nüsha arasındaki temel farkları dil verileri üzerinden ele alarak Kastamonu nüshasının sözlükbilim ve tarihî Türk lehçeleri açısından önemini ortaya koymayı hedeflemektedir.
Keywords : Bulġatu’l-Muştāḳ, Memlük Türkçesi, Sözlük, Kastamonu Nüshası, Oğuz-Kıpçak Lehçeleri

ORIGINAL ARTICLE URL