Osmanlı İstanbul’unda Ermeni Bir Tüccarın Yükseliş ve Düşüşü: Uncuyan Apik Efendi (1870-1905)

Authors : İsmail Asoğlu

Pages : 1413-1462

Doi:10.24186/vakanuvis.1652928

View : 190 | Download : 222

Publication Date : 2025-09-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, II. Abdülhamit devri İstanbul’unun varlıklı Ermeni tüccarlarından Uncuyan Apik Efendi’nin ticarî kariyerine odaklanmaktadır. Amaç, seçkin bir Ermeni tüccarın devletle olan ilişkilerini merkeze alarak, bilgilerin sınırlı olduğu biyografisine katkı sunmaktır. Maden işletmeciliğinden kereste-kömür ticaretine, orduya zahire tedarikinden vapur işletmeciliğine kadar Osmanlı Devleti kurumlarıyla yaptığı ticaret, hatırı sayılır bir servet edinmesini sağlamıştır. Daha da önemlisi Sultan’ın mutfağıyla kurmuş olduğu kişisel ağlar sayesinde, Saray ve ordunun un ihtiyacını büyük ölçüde karşılamıştır. İstanbul Ermeni cemaati ile Saray arasındaki irtibatı sağlayan birkaç muteberden biri olsa da İstanbul Kumkapı Hadisesi (1890), ticarî hayatında önemli bir dönemeçtir. Sultanın emriyle Ermeni müteahhitlerin ihalelerden uzaklaştırılmaları, Apik Efendi’nin de Osmanlı yönetimi ile arasını açmıştır. Osmanlı Bankası Baskını (1896) sonrası tutuklansa da hastalığı dolayısıyla serbest bırakılmış, 1905’te Hınçak örgütünün düzenlediği bir suikastla hayatını kaybetmiştir. Apik Efendi’nin ölümü sonrası ailenin devletle olan ilişkileri daha ziyade hazine ile olan hesapların kapatılması ve Uncuyanlar’a ait gayrimenkul değerlerinin tespit ve düzenlemeleriyle ilgili olmuştur. Çalışmanın ana kaynakları daha ziyade Osmanlı Arşiv kaynaklarına dayanırken, hatıratlardan ve dönemin yerli-yabancı gazetelerindeki haberlerden de istifade edilmiştir.
Keywords : Ermeni, Tüccar, Uncuyan Apik, Suikast.

ORIGINAL ARTICLE URL