Nahiv İlminin Doğuşu Hususunda Oryantalist Nazariyelerin Analizi

Authors : Talip İçöz

Pages : 112-131

Doi:10.54893/vanid.1735482

View : 203 | Download : 308

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerîm’in nüzul dönemine kadar çeşitli bölgelerde ve büyük halk toplulukları tarafından konuşulan Arap dili önemli bir tarihi geçmişe sahip olsa da ancak mîlâdi VII. yüzyıldan itibaren kendi yazılı gramer yapısına kavuşmaya başlamıştır. Arap grameri kaidelerinin oluşturulmasına sosyal, kültürel ve siyasi gerekçeler zemin hazırlamış olmasına rağmen bu hususta başat rolü dinî saikler üstlenmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’in okunmasında ortaya çıkan sorunlar dinî sebeplerin en başında gelmektedir. Klasik İslâmî kaynaklar, nahiv ilminin belirtilen gerekçelere istinaden ilk defa Ebu’l-Esved ed-Düelî tarafından ve kendi iç dinamiklerinden hareketle özgün bir şekilde ortaya çıktığını ifade eden doneler vermektedir. Bu durum, XIX. yüzyıla kadar herhangi bir itirazla karşılaşmayan yaygın bir kabul olarak karşımıza çıkmaktadır. XIX. yüzyılda oryantalistler tarafından nahiv ilminin doğuşuna yönelik ortaya atılan birtakım iddialar, bu kabulün tartışılmasına ve bu mevzuda belli bazı tezlerin ortaya çıkmasına aracılık etmiştir. Bu noktada ilk olarak nahiv ilminin özgün olmadığı ve yabancı bir gramerden etkilenerek teşekkül ettiği görüşü dillendirilmiştir. Bu iddiayı ilk defa dile getiren Albert Merx, Arap gramerinin Yunan gramerinin etkisiyle oluştuğunu öne sürmüştür. Oryantalistler içerisinde bu tezi savunanlar olduğu gibi ilgili görüşe karşı çıkanlar da olmuştur. İlgili iddiaya taraftar olanlar içerisinde Süryânîce, Latince, Sanskritçe ve Farsça gibi dilleri de öne sürerek yabancı etki iddiasının çerçevesini genişletenler mevcuttur. Nahiv ilminin doğuşuna yönelik oryantalistlerce dile getirilen bir diğer iddia ise bu ilmin kurucusu olarak kabul edilen kişi veya kişilere yönelik olmuştur. Tabakât kitaplarında ekseriyetle Arap gramerinin kurucusu olarak Hz. Ali ve Ebu’l-Esved ed-Düelî’yi işaret eden rivâyetler, aslı olmayan ve efsane kabilinden rivâyetler olarak değerlendirilmiştir. Bu duruma özellikle o dönemin, dilsel tanım ve kaideleri ortaya koyacak ilmî bir alt yapıya sahip olmaması gerekçe gösterilmiştir. Makalede oryantalistlerin nahiv ilminin doğuşu hususunda dile getirdikleri yabancı etki mevzusu ile nahiv ilminin kurucusu hakkında ileri sürdükleri görüşler ve bu görüşleri savunan oryantalistler ele alınmaktadır. Çalışmada nahiv ilminin herhangi bir yabancı gramerden doğrudan etkilenmediği ve Arapçanın kendi iç dinamikleri ile teşekkül ettiği ortaya konmuştur. Nahiv ilminin kurucusu hakkındaki savların da ilmi bir delile istinat etmediği ve bu görüşlerin iddiadan öteye geçemediği tespit edilmiştir.
Keywords : Arap dili ve belagatı, Nahiv, Oryantalizm, Nahvin doğuşu, Albert Merx

ORIGINAL ARTICLE URL