Beşiktaşlı Yahyâ Efendi Divanı’ndaki “İlahi Muhabbet” Kavramının Yahyâ Efendi Külliyesi’ndeki Ziyaretçi Profili Açısından İncelenmesi

Authors : Hilal Otyakmaz Aydın

Pages : 106-132

Doi:10.62068/visbid.1701401

View : 90 | Download : 165

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :XVI. yüzyılın yetiştirdiği; şeyhülislam, müderris, alim ve tıp ilmine nail bir şahsiyet olan Beşiktaşlı Yahyâ Efendi (1494-1495/1571), hezarfen bir şahsiyettir. Dört padişah gören Yahyâ Efendi zamanında Osmanlı Devleti; siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel açıdan zirve bir dönem geçirmiştir. Kanuni Sultan Süleyman, Yahyâ Efendi’nin süt kardeşidir. Bu sebeple Yahyâ Efendi tarihte sultanın; ağabeyi yerine koyarak istişare ettiği yoldaşı, savaşlara gitmeden önce duasını aldığı manevî yardımcısı ve müderrisi olarak görülmüştür. Ancak elim bir hadise sonucu müderrislik vazifesinden azledildikten sonra ömrünü Beşiktaş’ta inşa ettiği tekkesinde geçirmiştir. Burada yüzlerce talebe ve derviş yetiştirirken, aynı zamanda dergâhına gelen misafirlerle ilgilenen bir sufidir. Yüzyıllardır Yahyâ Efendi’yi devlet kademesinden ulemaya, tüccardan denizcilere kadar halktan her kesim ziyaret etmektedir. Yahyâ Efendi’nin ilmî ve edebî şahsiyeti mutasavvıf kişiliği ile bir bütünlük arz etmektedir. Bu da çalışmanın konusu için Yahyâ Efendi’nin tercih edilmesini sağlamıştır. Müderris mahlasını kullandığı Divanı mevcuttur. Divanı’nda mecazi ve ilahi muhabbet hakkındaki beyitlerinin toplam sayısı doksan ikidir. Direkt ilahi muhabbetin yer aldığı beyitlerin sayısı fazla olmakla birlikte ilahi muhabbeti, mecazi muhabbet üzerinden aktardığı beyitler de yer almaktadır. Bu çalışma için bunların arasından on iki beyit seçilmiştir. Seçilen beyitler, Külliye’nin ziyaretçi profilinin, ziyaret öncesi ve sonrasında kutsal mekân ve kutsal şahsiyet algısına yönelik Yahyâ Efendi hakkındaki aktarımlarına yönelik tercih edilmiştir. Makalede; Yahyâ Efendi’nin hayatına, ilmî, edebî ve tasavvufi kişiliğine, Divanı’na Yahyâ Efendi Külliyesi’ne kısaca değinildikten sonra Yahyâ Efendi Divanı’ndaki ilahi muhabbetin açıklanılması, ilahi muhabbet beyitleri ve analizleri verilmiştir. Bu beyitler; Külliye’ye gelen ziyaretçilerle yapılan halk bilimi saha çalışmasının, yarı yapılandırılmış mülakat ve gözlem teknikleri (doğal-yapay) ile birlikte işlevsel yaklaşım metoduna göre açıklanmıştır. Çalışmada metnin yapısı, bağlam merkezli kutsal mekân algısı üzerinden değerlendirilmiştir. Buna bağlı olarak; Yahyâ Efendi Külliyesi’nin ve Divanı’ndaki ilahi muhabbete yönelik beyitlerin ziyaretçilerin ruhsal ve bedensel hastalıklarına şifa olduğu görülmekle birlikte mezkûr mekân ve beyitlerin ziyaretçilere bu dünya yolculuğunda yol gösterici bir içeriğe sahip olduğu kanaatine varılmıştır.
Keywords : Divan, Beşiktaşlı Yahyâ Efendi, Beşiktaşlı Yahyâ Efendi Külliyesi, İlahi muhabbet, Ziyaret.

ORIGINAL ARTICLE URL