Yüksek Din Eğitiminin (İlahiyat Fakültesi-İslami İlimler Fakültesi) Öğrencilerin Dini-Manevi Durumlarına Etkisine Yönelik Algı Ölçeği (DEMDE): Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması

Authors : Fatmatüzzehra Keleş, Ümit Horozcu

Pages : 394-414

Doi:10.32955/neu.ilaf.2025.11.2.01

View : 234 | Download : 298

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada Yüksek Din Eğitiminin (İlahiyat Fakültesi-İslami İlimler Fakültesi) Öğrencilerin Dini Manevi Durumlarına Etkisine Yönelik Algı Ölçeği’nin (DEMDE) geliştirilmesine ve geçerlik-güvenirlik analizine ilişkin bulgulara yer verilmektedir. Bu ölçek, ilahiyat ve İslami ilimler fakülteleri mensup ve mezunlarının bu kurumlardan aldıkları yüksek din eğitiminin dini-manevi durumlarına etkisine ilişkin algılarını ölçmek üzere geliştirilmiştir. İlahiyat ve İslami ilimler fakülteleri, kökleri Osmanlı’nın son dönemlerine uzanan ve ülkemizde yüksek din eğitiminin verildiği başlıca kurumlardır. Bu fakülteler, dini konuların sağlam ve ilmî temellere dayalı biçimde incelenmesini sağlamak; mesleki yeterliliği yüksek, düşünsel derinliğe sahip din adamları yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. Bu doğrultuda, söz konusu fakültelerin temel vizyon ve misyonlarından biri de dini ve manevi değerleri rehber edinmiş bireyler yetiştirmektir. Ancak, Türkiye’de bu fakültelerin belirtilen amaçlara ne ölçüde ulaştığını belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirildiğine dair literatürde herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Mevcut literatürde bu amaca hizmet eden bir ölçeğin bulunmaması nedeniyle, bu çalışma ile literatürde tespit edilen boşluğun giderilmesi ve alandaki ihtiyaca katkı sağlanması amaçlanmaktadır. 74 maddelik bir form ile başlanan ölçek çalışması 1 yıllık çalışma neticesinde ortaya çıkmıştır. Çalışmada iki ön test ve akabinde iki ana uygulama gerçekleştirilmiştir. İlk ana uygulama İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve Karamaoğlu Mehmetbey Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi’nde eğitimine devam eden 3.sınıf, 4.sınıf ve lisansüstü öğrencilerden oluşan 481 kişilik bir grupla yapılmıştır. Bu çalışmanın verileri üzerinde yapılan açımlayıcı faktör analizi sonucunda 37 maddeli ve 6 faktörlü bir ölçek yapısı elde edilmiştir. Bu 37 maddenin 11 maddesi dini çaba alt faktörünü, 6 maddesi inanç esasları alt faktörünü, 6 maddesi nafile ibadetler alt faktörünü, 5 maddesi haramlardan kaçınma alt faktörünü, 6 maddesi içselleştirme alt faktörünü ve 3 maddesi ise dini bilgi alt faktörünü oluşturmaktadır. Ölçeğin geçerliğini belirlemek üzere yine aynı evrenden 372 kişi üzerinde gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizi sonucunda ise X2/df=2.59, RMSEA=0.063, NFI=0.90, CFI=0.93, RFI=0.89, GFI=0.82 ve AGFI=0.79 şeklindeki uyum skorları elde edilmiştir. 37 madde ve 6 faktörlü yapıdaki ölçeğin bütününe ait güvenirlik katsayısı (Cronbach’s Alpha) ise ,978 olarak tespit edilmiştir. 7’li likert tipi derecelendirme sistemi üzerinden hazırlanan ölçekte ters hesaplanan madde bulunmamaktadır. Ölçekten alınacak en düşük puan 37, en yüksek puan ise 259’dur. Puan yükseldikçe kişinin, aldığı din eğitiminin dini-manevi durumunu olumlu yönde etkilediği anlaşılmaktadır. İstanbul Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu Başkanlığı’nın izni ile yürütülen çalışmada katılımcılara kolay ulaşabilmek için araştırma online yürütülmüştür. Süreç boyunca uygulanan iki ön test ve iki ana uygulama neticesinde elde edilen veriler DEMDE’nin güvenilir ve geçerli bir ölçek olduğunu göstermektedir.
Keywords : Din Psikolojisi, Yüksek Din Eğitimi, Dini-Manevi Durum, Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik

ORIGINAL ARTICLE URL