HAMMÂMÎZÂDE İSMAİL DEDE EFENDİ’NİN SULTÂNÎYEGÂH ESERLERİNDE NİHÂVEND-İ KEBÎR KULLANIMININ TAHLİLİ

Authors : Emrah Tuncel

Pages : 902-922

Doi:10.51576/ymd.1683595

View : 71 | Download : 65

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :ÖZ Klasik Türk Müziği’ni oluşturan temel unsurların başında makamlar ve söz konusu makamların en önemli bileşenleri olan perdeleri gelmektedir. Bu iki önemli husus bir arada doğru ve olması gerektiği gibi kullanılmadığı takdirde, icrası yapılmaya çalışılan eserlerde aksaklıklar oluşmaya başlamaktadır. İcra ile son bulan bu sürecin sağlıklı ilerlemesi birtakım kurallara bağlıdır. Bu kurallar, tarihsel süreç içinde yazılmış teori kitapları ve meşk ile aktarılan eğitim sistemi ile varlığını sürdürmektedir. Belirli bir makam, Klasik Türk Müziği’nde tek başına, müstakil olarak değerlendirilmesi mümkün olan bir husus değildir. Anlaşılması çok “basit” (AEU sistemindeki basit makamlar kastedilmektedir) olarak görülen bir makam bile, birçok bileşene ve bunları oluşturan perdelerin bilgisine sahip olunması suretiyle algılanabilir. Bu bilgilere ulaşılacak yol ise icracının repertuarında çok sayıda eserin olmasından geçer. Bu çalışmada, Klasik Türk Müziği’nde önemli bir yere sahip olan Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi’nin kendi terkibi olan Sultânîyegah makamında bestelediği klasik takımının içinde yer alan ve çalışma kapsamında belirlenen eserlerdeki Nihâvend-i Kebîr makamıyla olan ilişki, Sultânîyegah makamının bir bileşeni olması bağlamında tahlilleri yapılarak yorumlanmıştır. Çalışmada, Dede Efendi’nin makamları eserlerine uygulamasında, besteciliğindeki sadelik ve minimalist tavrın aksine; bir o kadar karmaşık ve bilgi gerektiren, aynı zamanda kendinden önceki müziği çok iyi analiz etmiş olmaya dayalı bir yaklaşım sergilediği anlaşılmıştır. Yapılan tahliller sonucunda, Dede Efendi’nin Sultânîyegah makamında bestelediği eserlerinde, Nihâvend-i Kebîr makamını bir bileşen olarak ustalıkla kullandığı, açık bir şekilde ortaya çıkmıştır. Nihâvend-i Kebir makamının tamamıyla değil belirli bir kısmı ile, Sultânîyegah makamının ayrılmaz bir parçası olarak önemli bir bileşeni ve söz konusu makamın varlık nedeni niteliğinde olduğu kanaatine varılmıştır.
Keywords : Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi, Sultânîyegâh, Nihâvend-i kebîr, klasik Türk müziği, makam.

ORIGINAL ARTICLE URL